Socrates : ‘Các con chỉ chôn cái thể xác của thầy thôi’?

Thứ Hai, 27 Tháng Mười Một 20177:00 CH(Xem: 4143)
Socrates : ‘Các con chỉ chôn cái thể xác của thầy thôi’?

Trước khi chết, vì sao Socrates nói: 'Các con chỉ chôn cái thể xác của thầy thôi'?


Socrates nhìn vào mắt của vị khách và nói: “Nếu câu chuyện ngài định kể cho tôi nghe chưa chắc đã là sự thật, cũng không xuất phát từ thiện ý và chẳng có ích gì cho tôi, thì ngài định kể để làm gì? Và liệu tôi sẽ nghe và tin chăng?”. 

Socrates xuất thân trong một gia đình khá giả ở Athen. Cha làm nghề điêu khắc, mẹ là nữ hộ sinh. Đối với ông, chỉ có văn nói mới là sống động nhất còn lời đã viết ra thì đã trở nên khô cứng. Vì vậy, cả cuộc đời ông không để lại một tác phẩm nào. Những lời giảng của Socrates truyền tụng đến ngày nay đều là qua ghi chép của những học trò. Khác với nhiều nhà bác học khác, thường nghiên cứu về giới tự nhiên, ông dành phần lớn tâm sức của mình để giải mã con người và đạo đức. Ông từng nói:  “Con người hãy nhận thức về chính mình”.

Ánh sáng nội tại trong mỗi người

Socrates cho rằng: “Con người trở về sống với ánh sáng tâm linh nội tại của mình thì sẽ có đạo đức, nhân cách thanh cao, nói những lời đúng đắn”. 

Tương truyền vào thời Hy Lạp Cổ đại, một bữa nọ có người tới gặp nhà hiền triết vĩ đại Socrates và bảo: “Ngài có biết tôi mới nghe được một câu chuyện xấu về người bạn của ngài không?”. Sau một thoáng trầm ngâm, Socrates từ tốn đáp: “Trước khi nghe ngài kể, tôi muốn ngài dành một chút thời gian để lọc lựa những gì ngài định nói. Tôi gọi đó là phép thử lọc 3 lớp”.

Lớp thứ nhất lọc tìm sự thật: “Ngài có tin tưởng tuyệt đối rằng những điều mà ngài định kể cho tôi nghe là sự thật?”. 

Vị khách trả lời: “Không. Thực ra tôi chỉ nghe người ta kể lại thôi và…”.

Socrates nói: “Rõ rồi, chính vì thế ngài không biết những điều ngài định nói có phải là sự thật hay không?”.

Socrates hỏi: “Nào, bây giờ chúng ta qua lớp lọc thứ hai được dùng để tìm ra thiện ý. Ngài có khẳng định rằng ngài hoàn toàn xuất phát từ thiện ý khi định kể cho tôi nghe những chuyện xấu của bạn tôi?”. 

Vị khách của Socrates trả lời: “Không, ngược lại…”. 

Socrates nói: “Thế nên những chuyện xấu của bạn tôi có thật hay không vẫn là một câu hỏi. Xin ngài chớ vội buồn, có thể ngài sẽ qua lớp lọc còn lại. Xin ngài cho tôi biết: Chuyện mà ngài sắp kể có ích cho tôi hay không?”.

Người kia đáp: “Không”.

Socrates nhìn vào mắt của vị khách và nói: “Nếu câu chuyện ngài định kể cho tôi nghe chưa chắc đã là sự thật, cũng không xuất phát từ thiện ý và chẳng có ích gì cho tôi, thì ngài định kể để làm gì? Và liệu tôi sẽ nghe và tin chăng?”. 

Tượng đài của Socrates. Ảnh: bigthink.com

Tạo hóa ban cho con người lý trí thẳng ngay, để phân biệt đúng sai, tốt xấu, đó là lý trí trong sáng, bản tính Chân thật. Ban cho mỗi người cái tâm yêu thương vạn vật, không cầu mong gì cả trong lúc làm lành, đấy là Chí Thiện. Phú sinh cho mỗi người, sức kiên cường chịu mọi gian khổ, đấy là chính là lòng Nhẫn nại. Ba điều trên là ánh sáng nội tại, ai cũng có. 

Ánh sáng nội tại chính là luân lý đạo đức và tinh thần sáng suốt. Cho nên Socrates kêu gọi con người trở về sống với nội tại, tức là trở về đạo đức, luân lý. Xã hội thái bình theo Socrates cũng là một xã hội được đạo đức luân lý ngự trị, điều hành.

Socrates cho rằng con người không trở về với ánh sáng tâm linh thì: “Hầu hết thế nhân chỉ là con rối giữa cuộc đời mà không còn là con người đích thực của họ. Người ta nói mà không biết những gì mình nói, làm mà không biết rõ việc mình làm. Tất cả là trống rỗng và dối gạt. Một con người không tự chủ, một con rối giữa đời. Họ không phải là con người độc lập mà phải gọi họ đích thực là nô lệ. Dù cho giàu có đến mấy cũng là một người nô lệ. Nô lệ của dục vọng, của ham muốn… và họ không còn tự mình định đoạt công việc và số phận của mình”. 

Đề cao giá trị đạo đức

Bắt đầu từ Socrates, con người trở thành một trong những chủ đề trọng tâm của triết học phương Tây. Socrates từng đặt ra nhiều câu hỏi như: Tại sao thế gian loài người điên đảo? Tại sao lòng người tràn đầy dục vọng? Tại sao giả dối, thù hận tràn lan? Ông cho rằng nguyên nhân là vì ta quá chú trọng đến những sự vật, sự kiện quanh mình mà quên mất chính con người của ta. Người ta quên mất cái bản ngã thực sự của mình, khá tương đồng với quan điểm của đạo Phật.

Con người tàn ác xấu xa, dùng quyền lực lóe mắt thiên hạ, nhưng dù có tiền bạc chất như núi cũng luôn là kẻ khổ sở, là kẻ phạm tội trước ánh sáng lương tri của chính mình. Trái lại người sống hòa hợp với ánh sáng tâm linh, với cái Chí Thiện của vũ trụ thì luôn được bình yên, dù gặp phải nghịch cảnh luôn được thư thái trong lòng. 

Socrates cho rằng: “Hiểu biết là cơ sở của điều thiện, ngu dốt là cội nguồn của cái ác, và chỉ có cái thiện phổ biến mới là cơ sở của đạo đức, mới là cơ sở của đức hạnh. Ai tuân theo cái thiện phổ biến thì người đó mới có đạo đức”. Nếu bị cư xử bất công, người đạo đức vẫn sẵn sàng gánh chịu. Cũng như Socrates cam chịu bị bỏ tù, bị kết án tử hình dù án ấy hoàn toàn bất công.

Nhà tù được cho là nơi giam giữ và kết án Socrates. Ảnh: tripadvisor.co.za

Người đạo đức coi tất cả nghịch cảnh đến trong đời mình chính là những cơ hội để bồi đắp thêm hình tượng con người chân chính, cao thượng của mình. Với Socrates, đạo đức là vĩnh hằng, là bất tử. Bởi thế trước lúc chết, Socrates nói với Criton, học trò của mình rằng: “Các con chỉ chôn cái thể xác của thầy thôi”. 

Đến nay những gì mà triết lý của Socrates mang đến cho nhân loại vẫn còn nguyên giá trị. Những triết lý sâu sắc của ông là những viên gạch đầu tiên xây nên toàn bộ ngôi nhà văn minh của Châu Âu ngày nay. 

Chân Tâm

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Thứ Hai, 22 Tháng Giêng 201811:59 SA
Các nhà văn và nhà thơ đã gọt rũa văn phong và từ vựng cho nó qua nhiều thế kỷ, với vẻ đẹp và âm thanh coi đó
Thứ Hai, 22 Tháng Giêng 20186:00 SA
Âm thanh duy nhất đến từ những chiếc đèn ống phát ra tiếng xì xì trên trần nhà và tiếng dội kỳ quái của những bước chân từ đằng xa.
Thứ Bảy, 20 Tháng Giêng 20189:00 SA
Hấp dẫn từ mầu vàng rộm, mát ngọt vì lớp kem hạnh nhân và giòn tan trong miệng, Bánh Vua (galette des Rois hoặc gâteau des Rois)
Thứ Bảy, 20 Tháng Giêng 20186:00 SA
Năm 2017 đánh dấu tròn 100 năm tạp chí Nam Phong ra mắt quốc dân. Số báo đầu tiên của Nam Phong được phát hành vào ngày 01/07/1917
Thứ Bảy, 20 Tháng Giêng 20184:00 SA
Tại Nam Kỳ, trước năm 1881, các thể loại báo chí đều phải được chính quyền cho phép trước khi phát hành. Điều kiện tiếp theo là
Thứ Bảy, 20 Tháng Giêng 20183:00 SA
Trong giai đoạn thuộc Pháp, Việt Nam bị chia thành ba vùng tách biệt : Nam Kỳ trở thành thuộc địa và theo luật lệ của Pháp ; Trung Kỳ và Bắc Kỳ
Thứ Bảy, 20 Tháng Giêng 20181:00 SA
Oona Chaplin từng tham gia loạt phim "Game of Thrones" và theo đuổi nghiệp diễn theo truyền thống gia đình.
Thứ Sáu, 19 Tháng Giêng 20185:00 CH
Giới hâm mộ thường hay sưu tầm rất nhiều tài liệu về thần tượng mà họ hằng yêu thích. Đó là trường hợp của ông Pierre Passebon, một chủ phòng tranh nổi tiếng ở Paris. Tron
Thứ Sáu, 19 Tháng Giêng 201811:00 SA
Bất cứ ai đến thăm Quảng trường Trafalgar ở London sẽ biết rằng du khách sẽ bị thu hút về phía một chỗ nhiều hơn tất cả các chỗ khác:
Thứ Năm, 18 Tháng Giêng 20186:05 SA
Cảnh sát cũng khẳng định một báo cáo đã được biên soạn sẵn để gửi đến văn phòng nhân viên điều tra nhằm xác minh nguyên nhân cái chết của O'Riordan.