( HNPD ) Ngày 26 Tháng Năm 2026, Ngoại Trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại Trưởng Armenia Ararat Mirzoyan đã ký một thỏa thuận đối tác chiến lược đồng ý tiếp tục thúc đẩy việc xây dựng một hành làn quá cảnh ở miền Nam Armenia, thường được gọi là “Hành lang Zangezur”.
Hành lang Zangezur ( Zangezur Corridor ) là một khái niệm về tuyến đường giao thông nổi lên sau xung đột Nagorno – Karabakh giữa Armenia và Azerbaijan vào năm 2020.
Tuyến đường này được Azerbaijan và đồng minh Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy nhằm kết nối Azerbaijan với vùng Nakhchivan, một vùng lãnh thổ tách rời của Azerbaijan, thông qua lãnh thổ Armenia.
Về địa chính trị, Hành lang Zangezur được coi là có vai trò quan trọng trong việc kết nối Á Châu, Âu Châu và Trung Đông. Nó từng là một vấn đề tranh chấp giữa Azerbaijan, Thổ Nhĩ Kỳ với Armenia, do những lo ngại về chủ quyền và kiểm soát biên giới.
Mặc dù Nga từng ủng hộ Hành lang Zangezur nhưng Iran lại phản đối mạnh mẽ, do lo ngại tuyến đường này sẽ cắt đứt mối liên hệ địa lý giữa Armenia với Iran, qua đó làm suy yếu vị thế của Iran trong khu vực. Tehran từng tuyên bố biên giới Iran với Armenia phải được giữ nguyên trạng và đe rằng Iran sẵn sàng dùng sức mạnh quân sự để bảo đảm điều này.
Trong khi đó, việc Nga ủng hộ Hành lang Zangezur được cho là đến từ nhận thức rằng đây là cách để tăng cường ảnh hưởng của mình tại vùng Nam Caucasus và Trung Đông. Điều này không chỉ giúp Nga tăng cường hợp tác với Azerbaijan mà còn giúp mở rộng sự hiện diện của Nga tại các khu vực quan trọng của Trung Đông và Âu Châu.
Trong một diễn biến gần đây, có thông tin về một thỏa thuận hòa bình giữa Armenia và Azerbaijan, trong đó có việc Mỹ phát triển tuyến đường này, còn được gọi là “Tuyến Đường Trump vì Hòa Bình và Thịnh Vượng Quốc Tế” ( Trump Route for International Peace and Prosperity – Viết tắt là TRIPP ).
Hôm 8 Tháng Tám năm 2025, tại Tòa Bạch Ốc, Tổng Thống Mỹ Donald Trump và các nhà lãnh đạo của Armenia và Azerbaijan đã ký một hiệp định hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài hàng thập niên giữa hai nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ này. Tuyên bố chung thiết lập “Tuyến Đường Trump vì Hòa Bình và Thịnh Vượng Quốc Tế”, một hành lang vận chuyển xuyên qua Nam Caucasus kết nối hai nước. Mỹ sẽ có quyền phát triển độc quyền dọc theo tuyến đướng này. Với “Tuyến Đường Trump”, Washington muốn đặt Hành lang Zangezur dưới sự quản lý của Mỹ, gây ra mối lo ngại ở Tehran.
Mối lo ngại của Tehran rất rõ ràng, bởi tuyến đường này vốn có thể mở rộng ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ và giờ đây lại có thêm sự hiện diện trực tiếp của Mỹ. Động thái này của Washington diễn ra vào thời điểm ảnh hưởng của Nga ở Nam Caucasus đang sa sút do sự rạn nứt quan hệ giữa Nga với Azerbaijan cũng như do Nga đang suy yếu vì cuộc chiến ở Ukraine.
Theo tuyên bố của các nhà lãnh đạo Iran, “Caucasus không phải là một khu bất động sản mà ông Trump có thể cho thuê trong 99 năm”, “Hành lang này sẽ không trở thành cửa ngõ cho lính đánh thuê của ông Trump, mà sẽ trở thành nghĩa địa của chúng”, “Iran sẽ không cho phép NATO tiến gần đến biên giới phía bắc của Iran”, … Đại loại là những lời lẽ mang tính hăm dọa. Người ta tự hỏi rằng Iran, với sự yếu kém của mình, có thể làm được gì để biến sự hăm dọa đó thành hành động cụ thể nhằm phá hoại tuyến đường mới mang tên ông Trump?
Trước đây, Hành lang Zangezur từng được cho là có thể châm ngòi xung đột giữa Armenia và Azerbaijan. Giờ đây, với thỏa thuận hòa bình vừa được hai nước ký kết ở Tòa Bạch Ốc do Tổng Thống Trump làm trung gian, nguy cơ xung đột này xem như không còn nữa. Xem ra khá thuyết phục khi dành cho Hành lang Zangezur cái tên mới là “Tuyến Đường Trump vì Hòa Bình và Thịnh Vượng Quốc Tế”!
TRẦN THẾ KỶ ( HNPD )
