Chết trong mưa lũ – những cái chết không hồi đáp

Thứ Năm, 09 Tháng Mười Một 20171:00 CH(Xem: 3236)
Chết trong mưa lũ – những cái chết không hồi đáp

Đêm 6/11, một người bạn ở Huế báo mưa không nhiều, chỉ có gió, nhưng nước ngập khắp nơi. Ký ức tang thương dội về trước cảnh báo Huế có thể đạt hoặc vượt mức lũ lịch sử năm 1999. Tại Bắc Trà My, Quảng Nam trong đêm 5/11, 9 người nữa bị vùi lấp trong vụ sập một quả đồi…

Tìm kiếm thi thể người phụ nữ ở thôn Văn Căn, thị trấn Sịa, huyện Quảng Điền (Huế) bị mất tích do lũ cuốn trôi. Đến sáng 6/11 vẫn chưa tìm thấy do nước lạnh, ngập sâu. (Ảnh: Fanpage Quảng Điền quê ta ơi)

Tính đến cuối ngày 5/11, tức chỉ ba ngày sau khi bão số 12 chính thức vào biển Đông, đã có 44 người chết, 19 người mất tích, 1.358 nhà sập đổ, 114.866 nhà tốc mái, hư hỏng.

So với một ngày trước, số người chết đã tăng thêm 17 người, số người mất tích giảm 3, số nhà sập đổ tăng thêm 732 ngôi nhà, số nhà tốc mái, hư hỏng tăng thêm 75.162 ngôi nhà. Hàng nghìn người khác trở thành vô gia cư hay buộc phải di tản.

Trước đó chưa đầy nửa tháng – tính đến cuối ngày 16/10, đã có 75 người chết, 28 người mất tích trong đợt mưa lụt lớn, xả lũ, sạt lở. Gia sản trôi theo 10.362 con gia súc, 301.449 con gia cầm bị chết, cuốn trôi, chưa kể hàng nghìn hecta lúa màu mất trắng.

Một tháng trước, 6 người chết, 37 người bị thương trong bão số 10.

Nhưng chết trong mưa lũ là những cái chết không hồi đáp. Chiều 5/11, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường tuyên bố: “Chúng ta đang phải đối mặt với hiểm họa“. Hiểm họa gì? Là “hồ đầy nước, sông đầy nước, vùng trũng đầy nước trên toàn lưu vực“.

Vẫn theo ông Cường: “Nhiều hồ đã đầy nước, bị sự cố sẽ là thảm họa“.

Nước đã bị coi là thảm họa. Nhưng kẻ tội đồ có thực sự mang tên các cơn bão?

Địa hình đồi núi chiếm đến 3/4 diện tích lãnh thổ của Việt Nam là một thể thống nhất với hệ thống sông ngòi dày đặc với mật độ trung bình lên tới 0,6 km/km2. Theo GS.TSKH Ngọc Lung, Viện Quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng (SFMI), rừng tự nhiên có đủ 3 tầng tán thì độ xói mòn đất được coi là 0 dù trên đất dốc hay khi có mưa lớn. Khi hạn chế được dòng chảy mặt thì không có hiện tượng xói mòn đất, cũng không tạo ra lũ ống, lũ quét. Nước thấm qua lớp thảm mục, mùn, ngấm qua mặt đất tạo thành dòng chảy ngầm.

Điều này có nghĩa nhờ khả năng điều tiết nước của rừng tự nhiên nên các vấn đề hạn hán, lũ lụt, sạt lở sẽ không trở thành thảm họa. Nhưng con người đã tự vẽ nên thảm họa cho chính mình khi rừng tiếp tục bị đốn hạ, chuyển đổi rừng thành đất làm dự án, từ hợp pháp “đúng quy trình” đến trái phép, từ thủy điện, du lịch tâm linh, khách sạn, đến biệt phủ, công viên nghĩa trang…

Rừng tự nhiên đang biến mất. Theo GS Lung, theo số liệu đầu tiên về rừng tại Đông Dương được công bố bởi Tổng thanh tra Lâm nghiệp Maurand năm 1943, Việt Nam có 14,3 triệu ha rừng tự nhiên, chưa có rừng trồng, với độ che phủ là 43%.

Trong vòng gần nửa thế kỷ tiếp theo, rừng trồng tăng dần song diện tích rừng tự nhiên thì suy giảm mạnh. Năm 1995, diện tích rừng tự nhiên giảm xuống thấp nhất với hơn 8,2 triệu ha, rừng trồng tăng từ 0,092 ha (năm 1975) lên 1,05 ha, độ che phủ rừng toàn quốc chỉ đạt 28,2%. Đến 2015, độ che phủ tăng lên 40,8% với hơn 10 triệu ha rừng tự nhiên, hơn 3,8 triệu ha rừng trồng.

Tuy nhiên, GS Lung lưu ý với việc bổ sung khái niệm “rừng bán tự nhiên” – rừng có nguồn gốc tự nhiên nhưng đã qua quản lý như khai thác gỗ chọn, làm giàu rừng, tác động nhẹ ít làm thay đổi kết cấu rừng – thì trừ các khu rừng nguyên sinh đang bảo tồn hoặc ở nơi chưa phát hiện ra, còn lại rừng tự nhiên hiện nay đều là rừng bán tự nhiên.

Trong khi đó, theo thống kê sơ bộ công bố vào tháng 4/2015 của Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ TN-MT, cả nước có trên 2.900 hồ chứa nước thủy điện, thủy lợi đã vận hành, đang xây dựng hoặc đã có quy hoạch xây dựng với tổng dung tích trên 65 tỷ m3. 65 tỷ m3 tương đương với lượng nước dùng trong nông nghiệp trong vòng một năm trên toàn quốc, tương đương 7,8% tổng lượng nước mặt trung bình năm của Việt Nam.

Tại cuộc họp chiều 5/11, Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi Nguyễn Văn Tỉnh cảnh báo: Ở Bắc Trung Bộ, hồ chứa lớn đã đầy 70-90%, hồ chứa nhỏ 100% đã đầy nước. Nam Trung Bộ hồ chứa cũng trong tình trạng đầy 80-100%, mực nước và lưu lượng tăng rất nhanh, vài ngày nữa 100% các hồ sẽ đầy nước.

Cá nuôi lồng chết trắng trên sông Bồ do xả lũ, sáng 6/11. (Ảnh: Fanpage Quảng Điền quê ta ơi)

Sau đợt áp thấp nhiệt đới vừa diễn ra trong tháng 10 khiến 103 người chết và mất tích, GS Vũ Trọng Hồng, nguyên thứ trưởng Bộ NN-PTNT viết:

Từ những năm 1995, chúng ta đã phá bỏ diện tích rừng lớn cho triển khai quy hoạch thủy điện’, và kinh nghiệm cho thấy ‘dù có đầu tư tiền để tái sinh thì cũng phải 50 năm mới phục hồi, mới ngăn được dòng chảy ‘mỗi lần lũ xuống’” – Tuổi Trẻ (14/10/2017).

Trên Thanh Niên (17/10/2017), GS-TSKH Đặng Hùng Võ cho hay ông đã gặp khá nhiều nhà đầu tư mở hội ăn uống rất lớn khi xin được giấy phép làm dự án trên đất rừng…

Sáng 6/11, hàng trăm tấn cá nuôi lồng trên sông Bồ (Quảng Điền, Thừa Thiên Huế) chết trắng như mạng người. Không kể số lồng cá bị cuốn trôi, số cá trong các ô lưới chết ngạt, chết vì vỡ nội tạng do áp lực nước. Người dân cho hay so với trận lũ năm 1999, lũ năm nay về không bằng nhưng tốc độ thì nhanh hơn rất nhiều lần. Một cách lạnh lùng thay, điều này trùng khớp với cảnh báo về những hồ chứa đã đầy 100% của Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi và cảnh báo “chúng ta đang phải đối mặt với hiểm họa” của Bộ trưởng Bộ NN-PTNT.

Phải tính đến kịch bản xấu nhất“, ông Cường nói. Đến lúc này, không có kịch bản nào khác ngoài việc xả lũ để tránh vỡ đập, vỡ hồ. Kịch bản xấu nhất đã hiện hữu từ hàng thập niên trước khi 20 năm qua, hơn 13.000 người đã chết, mất tích trong thiên tai. Con số này sẽ không dừng lại trong 50 năm tới, khi Việt Nam có 40% nguy cơ có thể xảy ra thiên tai.

Vài trăm tấn cá chết nổi, nhân lên thì ước tính thiệt hại từ 16 đến 18 tỷ đồng. Còn vài trăm mạng người chết mỗi năm vì rừng mất, xả lũ, sạt lở, ai đong, ai cân, ai mang xác về cho ai?

Vĩnh Long

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Thứ Năm, 18 Tháng Giêng 201811:59 SA
thế hệ thiên niên kỷ (những người sinh ra vào khoảng từ giữa thập niên 1990 cho tới đầu thập niên 2000, hay còn gọi là Thế hệ Y) mang rất nhiều tiếng xấu.
Thứ Năm, 18 Tháng Giêng 20183:00 SA
Trung Quốc luôn quyết tâm xây những con đập kỳ vĩ chặn sông nhằm thoả khát vọng chế ngự thiên nhiên, bất chấp hậu quả tai hại.
Thứ Năm, 18 Tháng Giêng 20181:00 SA
Chiến lược an ninh mới của Mỹ đề cao việc bảo vệ đất nước, thúc đẩy thịnh vượng, duy trì sức mạnh quân sự và ảnh hưởng quốc tế.
Thứ Tư, 17 Tháng Giêng 20181:00 CH
Trước kế hoạch đầy tham vọng của Bắc Kinh, các nước Trung - Đông Âu nhiệt tình chào đón trong khi Tây Âu tỏ ra thận trọng hơn dù vẫn mong muốn một giải pháp "cùng thắng".
Thứ Tư, 17 Tháng Giêng 201812:00 CH
Không chỉ thay thế con người để giảm thiểu tai nạn lao động, mà hiệu suất làm việc của những robot này cũng cao gấp 5 lần so với một lao động.
Thứ Tư, 17 Tháng Giêng 201811:00 SA
Điểm đặc biệt thú vị của bộ tộc này là những ngôi nhà được xây dựng chót vót trên ngọn cây, cách mặt đất khoảng từ 6-12 mét, cao nhất là 35 mét.
Thứ Tư, 17 Tháng Giêng 201810:00 SA
Viễn cảnh kinh hoàng từ việc Trái đất quay quanh trục của nó với tốc độ nhanh gấp đôi chắc chắn sẽ khiến bạn kinh ngạc.
Thứ Tư, 17 Tháng Giêng 20185:00 SA
Sự lan tỏa nhanh chóng của các cuộc bạo động dân sự bắt đầu vào cuối tháng 12 tại các thị xã và thành phố ở Iran đã làm hầu hết mọi người ngạc nhiên
Thứ Tư, 17 Tháng Giêng 20184:00 SA
Một nhà tiên tri được tin là đã đoán chính xác về hai cuộc chiến tranh từng dự đoán rằng các hành động quân sự trên bán đảo Triều Tiên
Thứ Tư, 17 Tháng Giêng 20182:00 SA
Basler Zeitung tiết lộ, hiện tồn tại liên minh bí mật giữa Israel và Ả Rập Saudi nhằm "kiềm chế Iran bành trướng trong khu vực, dù hai nước không có mối quan hệ chính thức nào".