Ngày mai 18/05/2026, hơn 70 nghìn cử tri ở một địa hạt ở Anh đi bỏ phiếu bầu bổ sung một dân biểu vào Hạ viện ở Luân Đôn. Sự kiện tưởng là nhỏ này có thể khiến đảng đương quyền thay thủ tướng Anh.
Thông tín viên Nguyễn Giang từ Luân Đôn cho biết ứng viên của đảng Lao Động, ông Andy Burnham, là ai và vì sao một cuộc bầu cử ở vùng ngoại ô Manchester lại quan trọng?
Cuộc bầu cử ngày 18/06 để chọn tân nghị sĩ Quốc Hội cho khu vực Makerfield có ý nghĩa lớn đối với chính trị Anh vì người ra tranh cử là thị trưởng Manchester, ông Andy Burnham. Được nhiều nhân vật nổi bật trong đảng Lao Động ủng hộ, ông đã công khai thách thức vị trí lãnh đạo Đảng của thủ tướng Kier Starmer.
Ông Starmer đã mất nhiều uy tín sau một loạt quyết định bị cho là sai lầm gần đây và bị đánh giá là thiếu năng lực ra quyết định rõ ràng, sắc nét để tạo tăng trưởng cho kinh tế Anh. Tuần trước, cả bộ trưởng và thứ trưởng Quốc Phòng Anh đều từ chức trong một ngày để bày tỏ sự bất tín nhiệm với thủ tướng Starmer.
Từ hôm qua, các đồng minh của ông Burnham đã bắt đầu gây sức ép, đòi ông Starmer từ chức vào cuối tuần này nếu ông Burnham trở thành nghị sĩ Quốc Hội vào thứ Sáu này.
Quảng cáo
Ông Andy Burnham thuộc phe tả ôn hòa (soft left) và hiện có uy tín trong đảng Lao Động Anh. Sinh năm 1970, ông từng là bộ trưởng trong chính phủ đảng Lao Động từ 2001 đến 2017, trong các nhiệm kỳ của Tony Blair và Gordon Brown. Lãnh đạo một đô thị lớn của Anh – vùng Greater Manchester có 2,8 triệu dân - ông được lòng cử tri nhưng thiếu kinh nghiệm quốc tế.
Quan điểm của ông trong một loạt vấn đề tuy thế không có gì là mới so với đường lối của chính phủ hiện hành.
Về quan hệ với Liên Hiệp Châu Âu, ông Burnham khẳng định Anh nên tiến lại gần Liên Âu nhưng không đảo ngược Brexit. Về di dân, ông muốn nước Anh tỏ ra nhân đạo với người nhập cư nhưng cần công bằng với người Anh bản địa về việc làm. Tuy thế, giới đầu tư và tài chính lo ngại quan điểm tăng chi tiêu công, tăng thuế của ông Burnham. Một sáng kiến của ông khi làm thị trưởng Manchester là quốc hữu hóa hệ thống xe bus ở địa phương.
Hôm nay 17/06, ông Starmer nói, bầu chọn lại lãnh đạo trong đảng Lao Động là 'điều xấu cho đất nước’ (bad thing) và không nên xảy ra. Thế nhưng, các đồng minh của ông Burnham hy vọng có một gương mặt mới làm thủ tướng thì đảng Lao Động vẫn vẫn thể tiếp tục cầm quyền từ nay tới năm 2029, nhờ hiện có đa số ghế trong Hạ viện.
Điều này khiến trong dư luận có ý kiến nói Đảng Lao động Anh ‘đặt quyền lợi quốc dân xuống thứ yếu’ và rằng toàn bộ Ban lãnh đạo phải chịu trách nhiệm chứ ‘thay ngựa giữa dòng’ khi thiếu các chiến lược kinh tế mới mẻ.
Điều đáng nói là chỉ có 76 nghìn cử tri Anh ở một địa hạt nhỏ là Makerfield, tức là 0,1% cử tri cả nước, lại có quyền quyết định ai làm thủ tướng vào một thời điểm đất nước nhiều khó khăn. Đây cũng là một vấn đề cho thấy hệ thống bầu cử lâu đời có gì đó bất cập với tình hình chuyển biến nhanh của chính trị Anh.
