Cuộc chính biến tháng Tám (1991) tại Liên Xô như đùa

Thứ Sáu, 10 Tháng Mười Một 201711:00 SA(Xem: 2648)
Cuộc chính biến tháng Tám (1991) tại Liên Xô như đùa

 Vũ Thư Hiên (Fb) : Tôi có mặt tại Moskva trong những ngày chính biến dẫn tới sự sụp đổ của đế chế cộng sản Liên Xô (tháng 8.1991). Câu hỏi bạn đặt ra cho tác giả bài viết không nên có. Tôi giới thiệu bài viết của bạn Trần Đăng Tuấn như một bài tóm tắt khá đầy đủ các sự kiện trong mấy ngày đó. Trong bài tường thuật này tác giả không hề xưng TÔI trong dòng nào chứng tỏ sự có mặt của mình. Tất nhiên, chẳng cứ tác giả, ngay những nhà báo của các hãng truyền thông lớn cũng không thể theo kịp để có mặt trong mọi diễn biến được miêu tả. Chúng xảy ra rất đột ngột, người ta chỉ có thể theo dõi chúng qua màn ảnh. 

Đêm 18.8 tôi ở trong khách sạn MIR cách Nhà Trắng của Eltsin khoảng trăm mét, có thể nghe rõ những lời hô hào phản đảo chính qua loa cầm tay. Trước đó tôi nghe thấy một tràng tiểu liên nổ cô độc ở đâu đó, điện tắt, ở tầng trệt có rất nhiều người mặc áo da đi lại trong ánh nến, người hầu bàn thì thào với tôi: “KGB”. Điện thoại còn hoạt động. Tôi gọi cho Glazunov trong Vụ đối ngoại Đảng cộng sản Liên Xô hỏi chuyện gì đang xảy ra. Glazunov cũng mù tịt, không biết gì hết.

Sáng ngày ra, tôi ra ngoài khách sạn thì thấy cả Moskva xuống đường. Ở Mozhaiskoe Shosse một hàng dài xe tăng đứng yên. Lính tăng leo ra ngoài uống vodka với thức nhắm truyền thống – cá vobla, nhảy với các thiếu nữ. Không có súng nổ. Lính và CA không bắn vào dân. Trên các bức tường, thay vì chữ hàng chữ Đảng cộng sản Liên Xô viết tiếng Nga tận cùng bằng hai chữ CC bị thay bằng hai chữ SS (với nghĩa phát-xít). Chân dung Stalin bị xéo nát trên các hè phố.;;;

Yeltsin trên chiếc xe tăng bên ngoài toà nhà Quốc hội Nga tháng 8-1991.
Yeltsin trên chiếc xe tăng bên ngoài toà nhà Quốc hội Nga tháng 8-1991.

Cuộc chính biến tháng Tám (1991) tại Liên Xô cũ diễn ra khi vợ chồng Gorbachev đi nghỉ. Đội bảo vệ trở thành đội lính canh giữ ông Tổng bí thư. Nhưng vẫn có tivi để xem. Khi TV truyền trực tiếp cuộc họp báo của Uỷ ban khẩn cấp (tức nhóm đảo chính), phó tổng thống Ianaiep nói rằng "Gorbachev bị ốm và không có khả năng làm việc", Gorbachev cho rằng đó là tín hiệu người ta sẽ huỷ diệt ông về thể xác. Ông dùng một máy quay phim du lịch ghi hình ông phát biểu, để tìm cách chuyển băng ghi hình ra ngoài. Vợ ông hoảng loạn, và ông nghẹn ngào kể về điều này nhiều lần sau khi được giải thoát. 

Rất nhanh rõ ra là ở cơ chế Xô viết, người ta không biết làm đảo chính. Nói đúng hơn, các cuộc "đảo chính" trước đó diễn ra trong phòng họp, với các nghị quyết. Còn đảo chính thực sự thì không biết làm. Họ tuyên bố thiết quân luật, kéo xe tăng vào Maxcova, rồi chẳng biết làm gì nữa. Ngay tại cuộc họp báo, Ianaiep tay run bắn như thể bị parkingson, do hồi hộp. Elsin về hình thức thì bị vây hãm trong trụ sở. Nhưng trong trụ sở đó (Toà nhà chính phủ Nga, có màu trắng, nên gọi là"Nhà trắng") Elsin có cả đài phát hình lên vệ tinh, và kênh vệ tinh ấy truyền đi cả thế giới từng phút diễn biến. Vài phát thanh viên danh tiếng của Truyền hình Liên Xô vào đó, nhờ vậy kênh truyền hình này hoạt động liên tục và chuyên nghiệp.

Đội đặc nhiệm Alpha sau này cho biết họ có thể sau 10-15 phút là quét sạch lực lượng của Elsin. Nhưng không ai ra cái lệnh đó cả. Elsin có thể tự do ra ngoài sân, trèo lên xe tăng, dùng loa pin để kêu gọi bất tuân lệnh của Uỷ ban khẩn cấp.

Khi các đơn vị quân đội chẳng làm gì, Phe Elsin nhận ra rằng sẽ không có một hành động quyết liệt nào của "Uỷ ban khẩn cấp", vì cái Uỷ ban này chẳng biết nên làm gì. Thủ tướng - thành viên Uỷ ban khẩn cấp - chỉ uống rượu cho say khướt. Vì sau khi tuyên bố đảo chính xong, họ chẳng biết cần làm gì nữa.

Elsin lật ngược thế cờ không mấy khó khăn. Nắm lại quyền, ông ta cử người đi đón Gorbachev về.

Bước xuống sân bay, được hộ tống (mà như dẫn giải) bởi những người mặc dân sự cầm tiểu liên, Tổng thống Gorbachev trong chiếc áo gió nhìn không còn chút đường bệ nào. Ông tuyên bố ngay chân cầu thang máy bay rằng sẽ triệu tập Đại hội đại biểu nhân dân (Quốc hội) để vạch mặt nhóm đảo chính. Gorbachev không biết rằng những giờ ê chề nhất còn đợi ông phía trước.

Elsin tổ chức một hội nghị lớn như vậy. Trên đoàn chủ tịch, Elsin trịnh trọng giới thiệu Tổng thống Gorbachev lên phát biểu. Theo quán tính, người ta vẫn vỗ tay.

Gorbachev lại một lần nữa, gần như sụt sùi, kể về vợ ông lo sợ ra sao khi bị giam lỏng. Bất ngờ, một đại biểu dự họp ngắt ngang lời ông: "Thôi, chúng tôi biết rồi, lại chuyện bà Raixa hoảng sợ khóc lóc chứ gì!" Người ta cười.

Gorbachev vẫn đang nói, Elsin tuyên bố: "Để thư giãn, tôi ký sắc lệnh ngưng hoạt động của Đảng Cộng sản Nga để điều tra về âm mưu đảo chính".

Gorbachev hoảng hốt: "Ông Elsin, ông Elsin, khoan đã, phải hành xử theo pháp luật". Elsin dằn giọng: " Sắc lệnh này đúng pháp luật", rồi ngay trên bàn chủ tịch vung bút ký ngay lệnh cấm đó.

Ngay lúc đó, người ta vẫn để Gorbachev nói tiếp. Ông yếu ớt kêu gọi "Hãy là những người dân chủ nhất quán đến tận cùng". Nhưng ngay hôm sau, Gorbachev tuyên bố giải tán Ban chấp hành TƯ ĐCSLX, và "các tổ chức Đảng cơ sở tự quyết định lấy số phận của mình".

Một cơ chế đồ sộ là Đảng Cộng Sản Liên Xô từ có thành không một cách đơn giản như vậy, chỉ bằng một chữ ký và một lời tuyên bố của cá nhân. Mà trước đó, đã là một cơ cấu siêu quyền lực.

Bây giờ có người vẫn nói, sự tan vỡ này không là tất yếu. Ý nói rằng nó xảy ra do những yếu tố ngoại lai. Nhưng sự sụp đổ này chẳng thể tình cờ. Chẳng thể có chuyện một hệ thống như thế lại tình cờ sụp đổ. Nó đã mọt ruỗng lâu rồi. Xơ cứng, hành chính hoá, đặc quyền, đặc lợi, tham nhũng quyền lực, bất lực trong việc đưa xã hội vào con đường phát triển phù hợp với xu thế khoa học công nghệ mới. Những cái đó đã diễn ra từ lâu.

Trần Đăng Tuấn 

(FB Trần Đăng Tuấn)

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
Thứ Tư, 06 Tháng Mười Hai 20174:33 SA
Vào ngày này năm 1921, Nước Ireland Tự Do (Irish Free State) – chiếm 4/5 diện tích Ireland, đã được tuyên bố thành lập, chấm dứt cuộc đấu tranh kéo dài năm
Thứ Tư, 06 Tháng Mười Hai 20171:00 SA
Đó là đêm thứ ba của chúng tôi trên chuyến tàu liên vận Trans-Siberia Express, chạy vào trung tuần tháng Bảy, và chúng tôi đã bắt đầu
Thứ Ba, 05 Tháng Mười Hai 20176:00 SA
Một thời sự kinh tế được báo Pháp chú ý nhiều là cuộc họp giữa thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường với 16 nước Đông Âu diễn ra ngày hôm qua (27/11)
Thứ Ba, 05 Tháng Mười Hai 20175:57 SA
Vào ngày này năm 1915, các lực lượng của Thổ Nhĩ Kỳ và Đức đã phát động một cuộc tấn công vào thị trấn Kut al-Amara do Anh chiếm đóng trên sông Tigris ở Mesopotamia
Thứ Ba, 05 Tháng Mười Hai 20173:30 SA
Thuật ngữ “chủ nghĩa dân túy” (populism) đã được sử dụng rất lỏng lẻo trong thời gian gần đây. Chúng ta cần xác định rõ hơn.
Thứ Hai, 04 Tháng Mười Hai 201711:00 CH
Nói đến nước Thủy Xá 水 舍 và Hỏa Xá 火 舍 chắc không mấy ai biết hai nước này ở đâu, đời sống văn hóa thế nào và có mối quan hệ bang giao ra sao với triều Nguyễn?
Thứ Hai, 04 Tháng Mười Hai 20173:00 CH
Hồi 30 năm về trước, một thanh niên chưa đầy 20 tuổi có tên là Mathias Rust đã vượt qua được các chiến đấu cơ và công nghệ phòng không
Thứ Hai, 04 Tháng Mười Hai 20175:07 SA
Vào ngày này năm 1945, trong một cuộc bỏ phiếu với tỷ lệ áp đảo 65 trên 7, Thượng viện Mỹ đã chấp thuận sự tham gia đầy đủ của nước này
Thứ Hai, 04 Tháng Mười Hai 20174:00 SA
Nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha Ferdinand Magellan (Ma-gien-lăng) thường được cho là người đầu tiên đi vòng quanh thế giới qua đường biển, nhưng trên thực tế
Thứ Hai, 04 Tháng Mười Hai 20173:30 SA
Không phải vì muốn phô diễn mà thượng đỉnh Âu-Phi lần thứ năm được tổ chức rầm rộ tại Abidjan, Côte d'Ivoire. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn thúc đẩy Liên Hiệp Châu Âu v