*********

Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng hôm qua, 06/04/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump tái khẳng định toàn bộ cầu và nhà máy điện tại Iran sẽ bị hủy diệt, nếu chế độ Teheran không chấp nhận một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Mỹ và mở lại eo biển Hormuz, trước khi tối hậu thư hết hạn vào lúc 20 giờ, giờ miền đông Hoa Kỳ, tức 0 giờ GMT ngày 08/04/2026.

Tổng thống Mỹ loại trừ việc triển hạn một lần nữa tối hậu thư, đồng thời khẳng định Teheran đang thực tâm đàm phán để đạt được một thỏa thuận. Cũng trong cuộc họp báo nói trên, tổng thống Mỹ, khi ca ngợi chiến dịch giải cứu ngoạn mục hai phi công tại Iran, nhấn mạnh « toàn bộ Iran có thể bị hủy diệt trong một đêm »

Thông tín viên Vincent Souriau tường trình từ Genève :

« Khi một nhà báo của tờ New York Times hỏi, đe dọa tấn công các cơ sở dân sự, ông không sợ bị cáo buộc phạm tội ác chiến tranh sao? Donald Trump trả lời : Không, hoàn toàn không. Ít phút sau đó, tổng thống Mỹ khoe kế hoạch do cấp dưới vạch ra: Chúng tôi đã có một kế hoạch dự kiến phá hủy mọi cây cầu ở Iran, và các nhà máy điện sẽ bị vô hiệu hóa. Tất cả sẽ chìm trong lửa, nổ tung, không thể nào sử dụng được nữa ! Bị phá hủy hoàn toàn ! Và tất cả điều này có thể xảy ra trong vòng bốn giờ, nếu chúng tôi muốn.

Donald Trump khẳng định không muốn điều đó xảy ra, nhưng không đưa ra phương án thay thế nào. Tổng thống Mỹ tin rằng Iran đã thua trong cuộc chiến và cách duy nhất để chế độ Teheran thoát khỏi tình thế này là ký kết một thỏa thuận, bao gồm việc cho phép dầu mỏ tự do lưu thông qua eo biển Hormuz. »

Trang mạng Axios của Mỹ hôm qua dẫn hai nguồn tin cho biết « kế hoạch tác chiến cho một chiến dịch oanh tạc quy mô lớn của Mỹ và Israel nhằm vào các cơ sở năng lượng của Iran đã sẵn sàng », đồng thời nhấn mạnh việc gia hạn tối hậu thư của tổng thống Trump nhằm mục đích tạo cơ hội cuối cùng để đạt được thỏa thuận.

*****

Hiện Iran chưa phản hồi những tuyên bố tức thời trong họp báo của ông Trump và các quan chức Mỹ

Thời hạn cuối cùng?

Khoảng 0h10 (giờ Việt Nam), ông Trump bắt đầu họp báo. Tháp tùng ông có Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Dan Caine, Giám đốc Cơ quan tình báo trung ương (CIA) John Ratcliffe.

Mở đầu họp báo, ông Trump khẳng định: "Có thể hạ gục toàn bộ đất nước Iran chỉ trong một đêm, và đêm đó có thể là ngay ngày mai".

Theo New York Times, hạn chót mới nhất mà ông Trump cho Iran để hoàn thành thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ là 20h00 tối 7-4 (giờ Mỹ).

155 máy bay giải cứu sĩ quan vũ khí

Sau đó, ông Trump bắt đầu cung cấp thông tin về chiến dịch tìm kiếm và giải cứu sĩ quan vũ khí trên tiêm kích F-15 bị Iran bắn rơi hôm 3-4, thành công hôm 5-4. Có đến 155 máy bay tham gia chiến dịch này.

Chiến dịch giải cứu đã sử dụng nhiều đòn nghi binh nhằm đánh lạc hướng lực lượng Iran. "Chúng tôi muốn họ tìm ở những khu vực khác", ông nói, và tiết lộ rằng phía Mỹ đã dựng đến 7 vị trí giả để gây nhiễu.

Ông Trump thừa nhận chiếc F-15 bị bắn hạ hôm 3-4 là chiếc máy bay người lái đầu tiên bị Iran bắn trong suốt 37 ngày xung đột giữa Iran và liên minh Mỹ - Israel, đồng nghĩa chính thức thừa nhận chiếc F-15 đầu tiên bị đối phương bắn hạ trong suốt lịch sử 50 năm của mình.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh trong 37 ngày xung đột, quân đội Mỹ đã tiến hành hơn 10.000 nhiệm vụ bay chiến đấu, hơn 13.000 mục tiêu bị tấn công và đến nay Tehran mới bắn hạ được một máy bay.

Cả hai thành viên phi hành đoàn đều kịp bật ghế phóng và hạ cánh sống sót trên lãnh thổ Iran. Tuy nhiên, do tốc độ máy bay rất lớn, cả hai đã hạ cánh rất xa nhau.

Phi công máy bay được giải cứu ngay trong đợt tìm kiếm giải cứu đầu tiên sau khi máy bay rơi, với 21 máy bay được triển khai vào không phận Iran. Một trực thăng HH-60 Jolly Green 2 đã đưa phi công ra ngoài trong khi các binh sĩ Mỹ phải đối mặt với hỏa lực dày đặc ở cự ly gần.

Thành viên phi hành đoàn còn lại, một sĩ quan vũ khí mang hàm đại tá, đáp xuống cách xa phi công nhiều kilomet, bị thương nặng và phải tự mình sinh tồn gần 48 giờ trên đất Iran.

Ông Trump mô tả sĩ quan này đã leo trèo qua địa hình núi hiểm trở, nhiều vách đá dựng đứng trong tình trạng "chảy máu khá nhiều", tự băng bó vết thương và dùng thiết bị định vị để liên lạc với lực lượng Mỹ.

Quân đội Mỹ phải phá hủy máy bay vận tải ngay tại Iran, vì sao?

Tuy nhiên, ông Trump cũng thừa nhận rằng sau khi giải cứu thành công, quân đội Mỹ buộc phải phá hủy các máy bay vận tải tại chỗ.

Lực lượng cứu hộ sau đó được di tản bằng những máy bay nhỏ hơn, cơ động hơn. Ông cho biết thêm những máy bay bị hủy có trang bị hệ thống thông tin liên lạc và công nghệ chống tên lửa mà Mỹ không muốn phía Iran thu giữ. "Do đó, chúng tôi đã cho nổ mấy chiếc máy bay cũ đó".

Trong chiến dịch giải cứu, lực lượng Mỹ đã sử dụng hai máy bay vận tải lớn để chở lượng lớn trang thiết bị vào Iran, bao gồm ba trực thăng. Hai máy bay này hạ cánh tại một nông trại, chứ không phải trên đường băng. Do đó, khi cần cất cánh rời đi, hai máy bay này bị sa lầy trên nền cát ướt do trọng tải lớn.

Quân đội Mỹ đã kích hoạt phương án dự phòng: điều các máy bay nhỏ hơn, nhẹ hơn và nhanh hơn đến đón người. Hai máy bay vận tải cũ sau đó bị phá hủy tại chỗ để không để đối phương tiếp cận các thiết bị quân sự bên trong.

"Chúng tôi đã cho nổ tung những chiếc máy bay cũ đó vì trên máy bay có trang thiết bị. Thành thật mà nói chúng tôi muốn mang theo, nhưng tôi nghĩ không đáng để mất thêm bốn tiếng tháo dỡ. Chúng tôi có trang thiết bị tốt nhất thế giới - chúng tôi không muốn ai kiểm tra các thiết bị phòng không và thiết bị khác của chúng tôi", ông Trump cho biết.

Rò rỉ thông tin về chiến dịch tìm kiếm

Đáng chú ý, tổng thống Mỹ đặc biệt chỉ trích sự cố rò rỉ thông tin trong lúc chiến dịch tìm kiếm đang diễn ra, khiến Iran biết còn một phi công đang lẩn trốn và treo thưởng lớn để truy lùng người này.

Ông Trump cảnh báo sẽ yêu cầu các cơ quan truyền thông tiết lộ nguồn tin người rò rỉ thông tin, nếu không họ phải sẽ "ngồi tù".

Tướng lĩnh ca ngợi ông Trump quyết đoán

Tiếp lời ông Trump, các ông Ratcliffe, Hegseth và Caine lần lượt phát biểu về chiến dịch tìm kiếm này. Hầu hết phần nói của ông Ratcliffe và Hegseth đều ca ngợi "sự quyết đoán" của ông Trump.

Ông Caine đã chia sẻ nhiều thông tin chi tiết hơn về hai phi vụ giải cứu. Phi vụ đầu tiên có sự tham gia của một cường kích A-10 Warthog đảm nhận vai trò Sandy (thuật ngữ quân sự Mỹ chỉ máy bay mang nhiệm vụ tiếp cận phi công bị bắn rơi và dẫn đường cho lực lượng cứu hộ tiến vào), máy bay vận tải HC-130, trực thăng cứu hộ HH-60 Jolly Green II...

Trong quá trình tiến vào mục tiêu, các trực thăng HH-60 đã phải tiếp nhiên liệu trên không từ máy bay C-130 ngay trên đường bay, cho thấy khoảng cách xâm nhập rất sâu vào lãnh thổ Iran.

Ông Caine cũng tiết lộ chiếc A-10 làm nhiệm vụ Sandy đã trúng hỏa lực Iran, nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu. Ông cho biết phi công này sau đó đã bay sang lãnh thổ một nước thân thiện và phóng ghế thoát hiểm khi xác định không thể hạ cánh máy bay an toàn.

Về chiến dịch giải cứu thành viên thứ hai, ông Caine nhấn mạnh vai trò của các đối tác liên ngành, đặc biệt là CIA, trong việc xác định vị trí và nhận dạng chính xác người này.

Đợt giải cứu thứ hai sử dụng lực lượng lớn hơn đáng kể so với đợt đầu, với sự tham gia của một "hạm đội trên không". Điều này do phía lực lượng vũ trang Iran đã có thêm thời gian chuẩn bị và triển khai lực lượng truy tìm.

Trong suốt thời gian chờ giải cứu, lực lượng liên quân Mỹ liên tục không kích các đơn vị Iran đang truy lùng sĩ quan vũ khí. Tuy nhiên, hoạt động giải cứu này vẫn liên tục gặp nhiều sự cố phát sinh, song ông không nêu rõ.

Ông Caine xác nhận vào khoảng nửa đêm ngày 5-4 (giờ Mỹ), tức hơn 50 giờ sau khi chiến dịch bắt đầu, cả hai thành viên phi hành đoàn F-15 đều đã đi vào vùng an toàn.

Vai trò quan trọng của tình báo

Trong suốt các phần phát biểu, cả ba ông Ratcliffe, Hegseth và Caine đều nhấn mạnh chiến dịch giải cứu phi hành đoàn thứ hai có sự tham gia sâu của lực lượng tình báo, do đó có nhiều thông tin không thể được tiết lộ với công chúng.

Giám đốc CIA John Ratcliffe tiết lộ cơ quan này đã triển khai cả tình báo viên lẫn các công nghệ tinh vi mà "không cơ quan tình báo nào trên thế giới sở hữu" để thực hiện nhiệm vụ mà ông ví như "tìm một hạt cát giữa sa mạc".

Ông Ratcliffe tiết lộ ngoài các nguồn lực tình báo con người và kỹ thuật, CIA còn thực hiện một chiến dịch nghi binh riêng biệt nhằm đánh lạc hướng lực lượng Iran. Theo đó, sáng 4-4, CIA xác nhận phi hành đoàn thứ hai vẫn còn sống, đang ẩn nấp trong một khe núi và "vẫn vô hình trước kẻ thù". Thông tin này được chuyển đến ông Hegseth, tới ông Trump và chiến dịch nhanh chóng được triển khai.

CIA phát hiện "mục tiêu đầy giá trị" từ khoảng cách 64km

Trả lời báo chí sau khi kết thúc các bài phát biểu chuẩn bị sẵn, ông Trump ngẫu hứng kể lại công lao của ông Ratcliffe trong chiến dịch giải cứu phi hành đoàn thứ hai.

Theo ông, giám đốc CIA đã báo cáo việc phát hiện chuyển động đáng ngờ trên một ngọn núi ở Iran. Đáng chú ý, mục tiêu được phát hiện từ khoảng cách lên đến 64km (40 dặm) từ địa điểm quan sát.

Ông Trump mô tả đó là một ngọn núi rộng lớn, rậm rạp cây cối. Đội giám sát đã theo dõi mục tiêu trên trong suốt 45 phút qua camera, trong khi đối tượng gần như bất động. Ban đầu, nhóm giám sát hoài nghi đây là phát hiện giả. Tuy nhiên, sau 45 phút, đối tượng đột ngột di chuyển mạnh và đứng dậy. Khi ấy, lực lượng tình báo đã kết luận đó chính là sĩ quan Mỹ đang mắc kẹt.

Ông Trump mô tả phát hiện của CIA chính là "khởi đầu của một điều phi thường" và là bước ngoặt dẫn đến chiến dịch đặc biệt trên bộ sau đó.

Lại đe dọa đưa Iran về thời đồ đá: không cầu, không điện

Khi được phóng viên hỏi, ông Trump một lần nữa cảnh báo Iran nên chấp nhận một thỏa thuận với Mỹ trước 20h ngày 7-4 (giờ Mỹ). Nếu quá hạn mà không có thỏa thuận, ông Trump dọa sẽ phá hủy toàn bộ hạ tầng Iran.

"Họ có thời hạn đến ngày mai 7-4, 20h00 tối theo giờ miền Đông. Sau đó, họ sẽ không còn cây cầu nào, không còn nhà máy điện nào. Sẽ là thời kỳ đồ đá", tổng thống Mỹ cảnh báo. '

Đáng chú ý, ông Trump nhấn mạnh quân đội Mỹ đã lên phương án tiêu diệt mọi cây cầu và mọi nhà máy điện ở Iran trước nửa đêm ngày 7-4 và toàn bộ chiến dịch này có thể diễn ra trong vỏn vẹn 4 giờ đồng hồ.

Để dẫn chứng về lời đe dọa trên, ông Trump khẳng định khi được các cộng sự cấp cao, trong đó có Phó tổng thống JD Vance báo cáo rằng Iran có vẻ đang phá vỡ thỏa thuận, ông đã ra lệnh phá hủy cây cầu lớn nhất Iran.

Ông nói rằng từ lúc ông ra lệnh đến lúc cây cầu bị phá hủy chỉ mất 10 phút. "Tôi có muốn làm vậy không?

Tôi có muốn phá hủy cơ sở hạ tầng của họ không? Không. Nếu Mỹ ngừng lại hôm nay, Iran sẽ mất 20 năm để tái thiết và sẽ không bao giờ tốt như trước. Nhưng nếu tiếp tục bị phá hủy, con số đó sẽ lên đến 100 năm. Và cách duy nhất để Iran tái thiết là tận dụng trí tuệ của nước Mỹ", tổng thống Mỹ đơn phương tuyên bố.

Xung đột Mỹ - Israel với Iran vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt kể từ khi bùng phát vào hôm 28-2.

Theo Hãng tin AP, các nhà trung gian Ai Cập, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã gửi cho Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff một đề xuất kêu gọi ngừng bắn 45 ngày và mở lại eo biển Hormuz.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump vẫn chưa ký duyệt đề xuất này. Trong khi Iran đã bác bỏ đề xuất ngừng bắn, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn.

Iran cũng đưa ra 10 điều khoản, bao gồm chấm dứt các xung đột trong khu vực, thiết lập quy trình bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt và tái thiết.

***********

TIN TỔNG HỢP

RFI

(AFP) - Việt Nam : Quốc hội họp phiên đầu tiên bầu lãnh đạo cao cấp. Quốc Hội mới Việt Nam hôm nay 06/04/2026 họp phiên đầu tiên để thông qua các chức danh lãnh đạo cao cấp nhất, gồm chủ tịch Quốc Hội, chủ tịch nước và thủ tướng. Ngày họp đầu tiên, các đại biểu đã nhất trí gần như hoàn toàn bầu lại ông Trần Thanh Mẫn làm chủ tịch Quốc Hội khóa mới. Quốc Hội mới, được bầu giữa tháng trước, gồm 500 đại biểu, trong đó đảng viên chiếm gần 97% số ghế. Quốc Hội Việt Nam có nhiệm vụ chủ yếu thông qua các quyết sách, nghị quyết của đảng. Ngày mai dự kiến Quốc Hội sẽ bầu thủ tướng và chủ tịch nước, hai chức danh đã được Ban Chấp hành Trung ương lựa chọn đầu tháng này nhưng chưa công bố. Theo AFP, nhiều khả năng tổng bí thư Tô Lâm sẽ kiêm luôn chức chủ tịch nước, tương tự mô hình của Tập Cận Bình ở Trung Quốc.

(AFP) - Tổng thống Ukraina gặp tổng thống Syria ở Damas. Lãnh đạo Ukraina Volodymyr Zelensky đã gặp đồng cấp Alhmed Ah Chareh hôm qua, 05/04/2026, ở thủ đô Damas, để thảo luận về an ninh khu vực, chiến tranh với Nga và trao đổi kinh nghiệm. Ukraina cũng đã nêu ra khả năng cung cấp lương thực cho Syria. Lãnh đạo ngoại giao hai nước thông báo sẽ sớm mở lại sứ quán ở Kiev và Damas. Việc chế độ Bachar Al Assad thân Nga bị lật đổ đã làm suy giảm ảnh hưởng của Nga ở Trung Đông, nhưng Damas vẫn duy trì quan hệ ngoại giao với Matxcơva. Ukraina đang lo ngại xung đột ở Trung Đông kéo dài sẽ tác động đến các viện trợ quân sự cho nước này.

(AFP) - Nepal giảm ngày làm việc cho công chức do thiếu năng lượng. Hôm qua, 06/04/2026, chính phủ Nepal thông báo giảm ngày làm việc đối với lao động trong dịch vụ công và các cơ sở giáo dục, từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều, từ thứ hai đến thứ Sáu, (thay vì cả thứ bẩy) để “ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng” do xung đột ở Trung Đông gây ra. Giá nhiên liệu đã tăng gấp đôi tại đất nước 30 triệu dân này, phụ thuộc chủ yếu vào năng lượng nhập từ Ấn Độ. Nepal cũng đã bán bình gas nấu ăn được đóng một nửa để ngặn chặn tình trạng tích trữ, hoặc mua sắm hoảng loạn, kêu gọi người dân giảm tiêu thụ nhiên liệu. Chính phủ cũng cho biết đang xem xét các biện pháp chuyển đổi các phương tiện chạy bằng xăng và dầu diesel sang chạy bằng điện ,nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

(AFP) – Miến Điện: Các tổ chức nhân quyền khởi kiện lãnh đạo quân đội về tội “diệt chủng”. Văn Phòng Công tố Indonesia hôm nay, 06/04/2026, cho biết đã nhận đơn kiện của đại diện người Rohingya và của các tổ chức bảo vệ nhân quyền, cáo buộc tướng Min Aung Hlang, lãnh đạo quân đội Miến Điện, về tội diệt chủng đối với cộng đồng thiểu số Hồi giáo ở Miến Điện. Hệ thống tư pháp ở Indonesia cho phép xét xử những tội nghiêm trọng xảy ra bên ngoài biên giới nước này, theo nguyên tắc “thẩm quyền phổ quát” (compétence universelle). Indonesia, cũng là quốc gia Hồi giáo đông dân nhất thế giới, đã tiếp nhận hàng ngàn người Rohingya tị nạn từ nhiều nằm qua.

(AFP) – Nigeria giải cứu 31 người bị bắt làm con tin trong một nhà thờ nhân dịp Lễ phục sinh. Hôm Chủ Nhật, 05/04/2026, Lãnh đạo Hiệp hội Kitô giáo ở Nigeria cho biết hai nhà thờ đã bị tấn công vào Chủ Nhật, 7 người đã bị thương. Quân đội Niger đã can thiệp ngay sau đó, cho biết vụ bắt cóc xảy ra tại một ngôi làng cách thủ đô 100km, mặc dù trước đó cảnh sát đã ra lệnh tằng cường an ninh, tại những khu vực cầu nguyện nhân dịp lễ thánh. Từ nhiều năm, Nigeria đã phải đối mặt với tình trạng bạo lực, bao gồm nhiều vụ bắt cóc con tin đòi tiền chuộc, cũng như các cuộc tấn công của các nhóm vũ trang vào nhiều ngôi làng.

**********

Trong báo cáo được cập nhật cuối tuần trước, ngân hàng Mỹ Goldman Sachs báo động về nguy cơ « khủng hoảng dầu lửa làm rung chuyển kinh tế toàn cầu ». Việc Iran đóng eo biển Hormuz không chỉ gây khan hiếm năng lượng mà còn là một « một vết dầu loang » đe dọa dây chuyền sản xuất và an ninh lương thực toàn cầu.

Quả bom nổ chậm

Chiến tranh Iran bước sang tuần lễ thứ sáu. Cho đến sáng 06/04/2026, Teheran vẫn kiểm soát tình hình tại eo biển Hormuz. Mỗi tàu chở hàng hay tàu dầu của quốc tế được phép đi qua cửa biển này đều được truyền thông quốc tế đưa tin như thể là một sự kiện nổi bật trong ngày, cho dù tại Washington tổng thống Donald Trump hôm 30/03/2026 khẳng định là nhờ ông mà Teheran đồng ý mỗi ngày cho phép 20 tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Cơ Quan Năng Lượng Quốc Tế báo động, chiến tranh Trung Đông đang « gây ra một sự xáo trộn lớn nhất trong lịch sử » của ngành dầu hỏa toàn cầu. Khí đốt từ các quốc gia Vùng Vịnh, mà Qatar là nguồn cung cấp lớn nhất, bảo đảm 20 % cho thế giới cũng đã bị kẹt ở « bên kia » cửa biển Hormuz, không đến được tay các khách hàng. Nhiều cơ sở năng lượng của các quốc gia trong Vịnh Ba Tư như Bahrein, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất … bị trúng drone Iran, nhiều nhà máy phải tạm ngừng hoạt động. Việc sửa chữa phục hồi khả năng sản xuất sẽ phải mất nhiều năm.

Theo ngân hàng Mỹ Goldman Sachs, trong một tháng chiến tranh, số lượng tàu đi qua eo biển Hormuz đã giảm 94 %. Giá của tất cả loại hàng hóa trong chuỗi cung ứng đã tăng, nhưng ngân hàng Mỹ cảnh báo khó khăn đang ở trước mắt, tình hình sẽ nghiêm trọng hơn trong những tháng tới, khi mà dự trữ năng lượng trên thế giới giảm dần, « tình trạng khan hiếm dầu sắp lan rộng theo một trình tự từ đông sang tây trong suốt tháng 4/2026 ». Sự khan hiếm này đã « bắt đầu được cảm nhận tại châu Á », Châu Âu là chặng kế tiếp trước khi lan tới Hoa Kỳ. Giữa tháng 3/2026, chỉ 2 tuần sau khi Washington và đồng minh Israel tấn công Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa, cũng Goldman Sachs đã dự phóng « trong 12 tháng tới, xác xuất Mỹ lâm vào suy thoái tăng thêm 30 % ».

Vết dầu loang

Lý do là các chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn đã bị căng thẳng ở Hồng Hải từ cuối 2024 làm suy yếu, nay lại chịu thêm một áp lực mới, vì các phí tổn vận chuyển, bảo hiểm gia tăng. Chiến tranh Trung Đông lần này trực tiếp nhắm vào nhiều ngành, từ hàng không, hóa chất, đến công nghiệp nhựa và nông nghiệp. Trên thị trường chứng khoán, cổ phiếu của các tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới tăng mạnh. Ngược lại các tập đoàn vận tải, hàng không, du lịch lao dốc.

Bên cạnh khủng hoảng năng lượng, còn phải kể đến nguy cơ chuỗi sản xuất của thế giới bị đứt quãng như hồi đại dịch Covid 19. Vào lúc mà hàng ngàn tàu chở hàng bị kẹt ở eo biển Hormuz, nhiều nước, từ Trung Quốc đến Nhật Bản, từ Ý cho đến Thổ Nhĩ Kỳ … bắt đầu lo thiếu nguyên phân bón, thiếu đồng kẽm… Trung Quốc là nguồn sản xuất nhôm lớn nhất thế giới thế nhưng nền công nghiệp xe hơi nước này vẫn phải nhập khẩu nhôm của Bahrain, Qatar hay Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất.

Khủng hoảng « âm thầm »

Bên cạnh dầu mỏ, chiến tranh ở Iran còn đang « âm thầm » làm dấy lên một cuộc khủng hoảng về khoáng sản và những nguyên liệu thiết yếu. Báo tài chính The Wall Street Journal nêu rõ « việc phong tỏa eo biển Hormuz không chỉ đe dọa dầu mỏ mà còn ảnh hưởng đến các nguyên liệu quan trọng như lưu huỳnh và heli, thiết yếu cho công nghiệp, quốc phòng và công nghệ cao. Khí heli không thể thiếu để làm lạnh thiết bị sản xuất chất bán dẫn, đặc biệt liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Các quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào loại khí này là Hàn Quốc hay Đài Loan.

Theo tạp chí chuyên về các vấn đề quốc phòng Defense Express, khoảng 41% xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Lưu huỳnh là thành phần không thể thiếu để sản xuất axit sunfuric, dùng trong quá trình tinh chế đồng. Thiếu lưu huỳnh, toàn bộ ngành vi điện tử sẽ lung lay. Cho nên từ đầu chiến tranh Iran đến nay, giá lưu huỳnh đã tăng từ 30 đến 50%.

Tất cả những lý do nói trên giải thích vì sao tổng thống Hoa Kỳ đang nóng ruột đòi Iran mở cửa eo biển Hormuz. Ông Donald Trump gia hạn cho Iran đến 20 giờ, giờ bờ đông nước Mỹ ngày Thứ Ba, 07/04/2026 để mở lại eo biển Hormuz, nếu không sẽ phải chịu « những thiệt hại không thể đảo ngược ». Trước mắt, Teheran vẫn tiếp tục nhắm vào các cơ sở năng lượng của các nước trong khu vực.

*********

Nhật báo Mỹ The Wall Street Journal hôm qua, 05/04/2026, tiết lộ rằng Trung Quốc đã đóng không phận ở khu vực Hoàng Hải và Biển Hoa Đông trong 40 ngày, phát đi các cảnh báo tương tự như khi tổ chức tập trận, nhưng chưa có tuyên bố chính thức nào. Điều này được cho là bất thường, vì các cuộc tập trận thường chỉ kéo dài vài ngày.

Theo nhật báo Mỹ, Trung Quốc đã gửi thông báo cho các phi công và các cơ quan hàng không về “các mối nguy hiểm hoặc các hạn chế tạm thời”, từ ngày 27/03 đến ngày 06/05, tại khu vực cách Đài Loan hơn 100km về phía bắc. Thông báo cho biết hàng không dân sự không bị ảnh hưởng, nhưng khuyến cáo các máy bay phải phối hợp khi di chuyển qua khu vực này.

Theo ông Ray Powell, giám đốc dự án SeaLight của đại học Standfort, chuyên theo dõi hoạt động hàng hải của Trung Quốc, thông báo nói trên “cho thấy những hạn chế này không phải là nhằm tổ chức một cuộc tập trận, mà thể hiện tư thế sẵn sàng hoạt động liên tục và Bắc Kinh thấy không cần phải giải thích”. Nếu vùng không phận này thực sự “được dành cho các cuộc tập trận thì Bắc Kinh đã thay đổi đáng kể cách kiểm soát không phận, như là một công cụ phát tín hiệu quân sự”.

Hiện bộ Quốc Phòng và Cơ quan Hàng Không Dân sự Trung Quốc chưa đưa ra thông báo chính thức nào và cũng không trả lời báo chí. Theo giới chuyên gia, khu vực không phận bị hạn chế nằm giữa Hoàng Hải và Biển Hoa Đông, cho thấy “Bắc Kinh đang nhắm vào Nhật Bản, muốn răn đe các đồng minh của Mỹ và làm suy yếu ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại khu vực Ấn Độ Thái Bình Dương”. Trung Quốc được cho là đang gia tăng các hoạt động quân sự, trong bối cảnh Hoa Kỳ dồn nguồn lực vào cuộc chiến ở Trung Đông.

Ông Christopher Sharman, giám đốc Viện Nghiên cứu Hàng hải Trung Quốc thuộc Học viện Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ, trả lời The Wall Street Journal, khẳng định Trung Quốc có thể diễn tập quân sự tại khu vực không phận nói trên, tương tự như các cuộc tập trận trước đó, nhằm kiểm soát các tuyến đường mà quân đội Mỹ có thể sử dụng nếu chiến tranh Đài Loan nổ ra.

*******

Israel tấn công nhà máy hóa dầu lớn nhất Iran

Israel tấn công nhà máy hóa dầu lớn nhất Iran ở thành phố cảng Asaluyeh, tuyên bố giáng đòn kinh tế nặng nề lên đối thủ.

"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) vừa tập kích dữ dội vào cơ sở hóa dầu lớn nhất Iran ở Asaluyeh, nơi sản xuất 50% sản lượng hóa dầu của nước này", Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, cho biết ngày 6/4.

Theo ông Katz, Israel tuần trước còn tấn công cơ sở hóa dầu lớn thứ hai Iran. Các đòn tập kích của Israel vào hai cơ sở đã vô hiệu hóa 85% năng lực xuất khẩu của Iran trong lĩnh vực này, ông cho hay.

Một phần khu phức hợp hóa dầu ở thành phố cảng Asaluyeh, Iran hồi tháng 1/2011. Ảnh: AFP — Một phần khu phức hợp hóa dầu ở thành phố cảng Asaluyeh, Iran hồi tháng 1/2011. Ảnh: *AFP*

"Đây là đòn giáng nặng về kinh tế, tương đương hàng chục tỷ USD, vào chính quyền Iran", ông Katz nói, thêm rằng IDF nhận lệnh "tiếp tục tấn công toàn lực vào hạ tầng quốc gia đối thủ".

Bộ trưởng Quốc phòng Israel cáo buộc ngành hóa dầu Iran là "động cơ chính trong cung cấp nguồn lực tài chính" cho các hoạt động của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và quân đội nước này.

Hãng tin Iran Fars News trước đó cho biết một số tiếng nổ lớn đã vang lên ở khu phức hợp Hóa dầu South Pars ở Asaluyeh, thành phố cảng tây nam nước này. Đây là nơi xử lý sản lượng khí đốt khai thác từ mỏ South Pars trên vịnh Ba Tư.

Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin các công ty cung cấp điện, nước và oxy cho Asaluyeh bị tấn công, còn công ty hóa dầu South Pars không bị hư hại. Hãng tin này cũng cho biết nguồn điện cung cấp cho toàn bộ các cơ sở hóa dầu tại Asaluyeh đã bị cắt.

Vị trí thành phố Asaluyeh, Iran. Đồ họa: Open Street Maps — Vị trí thành phố Asaluyeh, Iran. Đồ họa: *Open Street Maps*

South Pars là một phần của mỏ khí đốt lớn nhất thế giới nằm ngoài khơi vịnh Ba Tư mà Iran chia sẻ với Qatar. Mỏ có diện tích khoảng 9.700 km2, trữ lượng ước tính lên tới 51 nghìn tỷ m3, lớn nhất thế giới, nằm ở hai bên đường phân định trên biển giữa Iran và Qatar tại vịnh Ba Tư. Phần còn lại ở phía Qatar gọi là North Dome, có diện tích gấp đôi South Pars.

Giới chức Iran cho biết South Pars có sản lượng khai thác năm 2025 là 730 triệu m3 khí đốt mỗi ngày. Hầu hết khí tự nhiên khai thác từ South Pars dùng để phục vụ Iran, đáp ứng tới 80% nhu cầu nội địa, chủ yếu để sưởi ấm và sản xuất điện.

Như Tâm (Theo Times of Israel, Reuters)

***********

Trang Ynet News dẫn lời Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cho hay vụ tấn công trên diễn ra tiếp sau vụ tập kích của quân Israel vào một cơ sở hóa dầu lớn khác ở tỉnh Khuzestan, miền nam Iran hồi tuần trước. Theo ông Katz, 2 cơ sở trên chịu trách nhiệm cho khoảng 85% sản lượng hóa dầu xuất khẩu của Iran và hiện đã ngừng hoạt động.

Ông Katz tuyên bố cuộc tấn công là đòn giáng mạnh về kinh tế, khiến Iran thiệt hại hàng chục tỷ USD lợi nhuận từ hóa dầu. Israel cho rằng lợi nhuận đó được sử dụng để tài trợ cho quân đội Iran.

Hãng tin WANA của Iran dẫn lời ông Ehsan Jahaniyan, Phó Thống đốc phụ trách các vấn đề chính trị, an ninh và xã hội của tỉnh Bushehr cho biết 2 cơ sở hóa dầu là Jam và Damavand ở khu Pars đã bị không kích. Quan chức này nói thêm, hiện chưa có báo cáo về thương vong và các thông tin chi tiết hơn sẽ được công bố sau.

Israel tiêu diệt Tư lệnh Lực lượng tinh nhuệ Quds của Iran

IDF hôm nay (6/4) thông báo đã loại bỏ ông Asghar Bagheri, người giữ chức Tư lệnh Đơn vị đặc nhiệm thuộc Lực lượng Quds của Iran từ năm 2019. Đây là quan chức mới nhất trong số nhiều quan chức cấp cao thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thiệt mạng kể từ khi cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra vào tháng 2.

Theo IDF, ông Bagheri từng nắm giữ một loạt các vị trí cấp cao trong lực lượng Quds, tham gia các cuộc tấn công nhắm vào người Israel và Mỹ trên toàn thế giới. Dưới sự chỉ huy của ông Bagheri, đơn vị đặc nhiệm trên cũng đã tiến hành các hoạt động nhắm vào binh lính IDF ở biên giới Syria - Israel.

Lực lượng Quds chuyên thực hiện các nhiệm vụ ở nước ngoài như một phần của IRGC. Tehran chưa đưa ra bình luận nào về tuyên bố của Israel.

Ngoại trưởng Iran cảnh báo đáp trả

Theo hãng tin CNN, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 6/4 nói với người đồng cấp Pháp rằng những cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng của Iran sẽ gây ra hậu quả vượt ra ngoài phạm vi của Iran và khu vực.

Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot, ông Araghchi cũng lên án Tổng thống Mỹ Donald Trump vì phát động cuộc xung đột với Iran. "Ông Trump đã dọa tấn công các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng dân sự khác của Iran. Hậu quả của tình huống như vậy sẽ không chỉ giới hạn ở Iran và khu vực, mà còn gây ra những tác động tàn phá đối với năng lượng và nền kinh tế toàn cầu. Trách nhiệm sẽ hoàn toàn thuộc về các quan chức Mỹ và những kẻ gây hấn".

Ngoại trưởng Iran nói thêm, nếu bất kỳ cuộc tấn công nào xảy ra, Iran sẽ “phản ứng quyết đoán và toàn diện”.

********

Theo Kyiv Independent, máy bay không người lái (UAV) Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu Lukoil ở thành phố Kstovo của Nga và một kho chứa dầu ở tỉnh Leningrad vào ngày 5/4. Robert "Madyar" Brovdi, chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái của Ukraine đã xác nhận thông tin trên.

Vụ tấn công diễn ra khi giới chức Ukraine thừa nhận các đồng minh nước ngoài đã yêu cầu Kiev tạm dừng không kích bằng UAV vào các nhà máy lọc dầu Nga khi cuộc xung đột Mỹ, Israel và Iran đẩy giá nhiên liệu trên toàn thế giới lên cao.

Các quan chức Nga tại tỉnh Nizhny Novgorod và Leningrad cho biết, UAV của Ukraine đã gây thiệt hại cho các cơ sở lọc dầu và đường ống dẫn dầu. Gleb Nikitin, thống đốc tỉnh Nizhny Novgorod nói: "Đêm qua, lực lượng phòng không đã đẩy lùi cuộc tấn công của 30 UAV. Do mảnh vỡ rơi xuống, hai cơ sở của nhà máy lọc dầu Lukoil-Nizhegorodnefteorgsintez bị hư hại".

Theo ông Alexander Drozdenko, thống đốc tỉnh Leningrad, một đường ống dẫn dầu gần cảng Primorsk đã bị hư hại do mảnh vỡ của UAV. Ảnh và video được đăng tải trên mạng xã hội cho thấy những ngọn lửa lớn bốc lên từ nhà máy lọc dầu.

Nhà máy lọc dầu Lukoil, từng là mục tiêu của các cuộc tấn công từ Ukraine, nằm cách biên giới Ukraine khoảng 800km. Cảng dầu Primorsk cũng bị Ukraine tấn công trong những tuần gần đây, với các cuộc tấn công diễn ra liên tiếp trong nhiều đêm cuối tháng 3.

Ukraine thường xuyên tấn công các mục tiêu quân sự và công nghiệp ở Nga bằng UAV tầm xa, trong đó các nhà máy lọc dầu là mục tiêu thường xuyên. Kiev coi những cơ sở này là mục tiêu quân sự hợp lệ với lập luận rằng chúng cung cấp nhiên liệu và tài chính cho chiến dịch quân sự của Nga.

*********
*********
*******
********