Sau bài phát biểu hôm 1-4 (giờ Mỹ), những thông điệp của Tổng thống Donald Trump đã gây ra nhiều ý kiến trái chiều giữa Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa tại Quốc hội.

Đánh vào “vàng đen” của Nga : Chiến lược làm tê liệt nguồn thu chiến tranh

Le Monde ngày 01/04/2026 cho biết « Ukraina tấn công các cảng và cơ sở hạ tầng dầu lửa, nguồn nuôi dưỡng chiến tranh của Nga », mục đích là hạn chế số lợi tức kiếm thêm được nhờ giá dầu tăng. Báo chí Kiev trong những ngày gần đây chế giễu « những bông hoa coton », tức những vụ nổ do drone Ukraina gây ra tại các « mục tiêu chiến lược » : cảng dầu Nga.

Lần thứ ba trong vòng chưa đầy một tuần, Chủ nhật 29/03, phức hợp xuất khẩu dầu lớn nhất trên biển Baltic là Oust-Louga bị drone tấn công. Alexandre Drozdenko, thống đốc vùng này, nhìn nhận cuộc tấn công quy mô đã gây ra một trận hỏa hoạn. Cơ quan an ninh Ukraina (SBU) khẳng định Oust-Louga, nơi xuất đi 700.000 thùng dầu một ngày, đã bị « thiệt hại nặng nề ».

Các mục tiêu khác của drone tầm xa Ukraina là cảng Primorsk, cũng trên biển Baltic và cảng Novorossiïsk ở Hắc Hải. Trước đó Reuters ước tính ít nhất 40 % năng lực xuất khẩu dầu của Nga đã bị tê liệt, tức 2 triệu thùng dầu một ngày, vì không chỉ các cảng mà những tàu dầu Nga cũng bị tấn công. Kiev đã xác nhận gần mười chiến dịch loại này tại Hắc Hải, Địa Trung Hải, Đại Tây Dương, và mới nhất là một tàu chở 140.000 tấn dầu thô ở Novorossiisk đã làm mồi cho drone hải chiến.

Để gây tổn hại tối đa cho bộ máy chiến tranh Nga, chiến thuật của Ukraina đơn thuần là làm giảm tối đa năng lực xuất khẩu dầu khiến Matxcơva không thủ lợi được hoàn toàn từ việc giá dầu lửa tăng vọt vì chiến tranh ở Iran.

Giá dầu tăng nhưng lợi ích bị triệt tiêu : Đòn phản công có tính toán của Kiev

Tại Nga, dầu khí đóng góp 1/5 tổng sản phẩm nội địa, chiếm 30 % đến 50 % thu nhập ngân sách liên bang, tính toán rất đơn giản : vàng đen cứ mỗi 10 đô la tăng giá là mang lại thêm 1,6 tỉ đô la thuế một tháng. Nếu cứ tiếp tục, ngân sách liên bang năm nay sẽ có thêm 5.000 tỉ rúp (54 tỉ euro). Tại Ukraina, bài toán ngược lại cũng rất đơn giản. Giáo sư Thierry Bros của Sciences Po Paris giải thích, trước chiến tranh Iran, Nga xuất được 5 triệu thùng dầu/ngày với giá 70 đô la/thùng. Các vụ tấn công của Ukraina tuần rồi làm mất đứt 2 triệu thùng, còn lại 3 triệu giá trên 100 đô/thùng.

Rốt cuộc Nga chẳng được lợi hơn chút nào vì Ukraina đã vô hiệu hóa tác động từ giá dầu tăng. Marc-Antoine Eyl-Mazzega, giám đốc Trung tâm Năng lượng và Khí hậu thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp, nói thêm, Ukraina có đủ loại vũ khí để tấn công sâu và không ngần ngại sử dụng một cách có phương pháp. Drone Ukraina vượt trên 900 kilomet để đánh vào Oust-Louga, đồng thời tấn công vào một tàu phá băng tác chiến ở Vyborg gần Saint-Pétersbourg, một nhà máy lọc dầu ở gần Oural, đều rất xa vùng chiến sự Trung Đông.

Thứ hai 30/03, tổng thống Volodymyr Zelensky đề nghị hưu chiến trên mặt trận năng lượng, nhưng hiện Matxcơva chưa trả lời. Cho tới nay, Nga nhắm vào các nhà máy điện Ukraina để dìm người dân trong bóng tối và lạnh giá, còn Ukraina tấn công các kho xăng và nhà máy lọc dầu Nga. Cuộc chiến năng lượng đang lan rộng vì Matxcơva không ngừng đánh vào cơ sở hạ tầng dân sự nên Kiev trả đũa.

Hôm 27/03, drone nhắm đến nhà máy lọc dầu Kirichi lớn thứ nhì của Nga, cung cấp 80 sản phẩm cho tất cả các ngành kỹ nghệ, trong đó có dầu máy và dầu nhớt cho các loại thiết bị của quân đội. Áp lực nay dàn đều lên toàn bộ chuỗi xuất khẩu - cảng, kho, nhà máy lọc dầu, vận chuyển hàng hải - khiến khả năng hấp thu các cú sốc của Nga đang bị đe dọa.

Ngoại giao vùng Vịnh : Ukraina tìm thế đứng mới ngoài phương Tây

Trong khi đó « Volodymyr Zelensky khoe một loạt hợp đồng lịch sử với các nước vùng Vịnh ». Từ 27-29/03, tổng thống Ukraina công du Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar và Jordanie để ký các thỏa thuận hấp dẫn trong thời hạn 10 năm về hợp tác quân sự và bảo đảm nguồn cung nhiên liệu. Theo ông Zelensky, các hợp đồng lịch sử này mang lại bạc tỉ.

Chuyên gia về Trung Đông Ihor Semyvolos nói với Le Monde hiện chỉ mới là các thỏa thuận khung, chưa có những cam kết cụ thể. Tính « lịch sử » nằm ở chỗ lần đầu tiên Ukraina bước vào khu vực với tư cách nhà cung cấp dịch vụ an ninh, chứ không phải là nước nhận viện trợ. Tổng thống Ukraina tích cực vận động ở Trung Đông trong bối cảnh khoản tín dụng 90 tỉ euro của Liên Hiệp Châu Âu (EU) bị Hungary phủ quyết, khiến ngân sách Kiev gặp khó khăn, nhất là việc mua vũ khí.

Tuy nhiên trái với mong đợi, không có loan báo nào về hợp đồng bán các drone Ukraina chuyên đánh chặn Shahed. Theo ông Semyvolos, có thể do Hoa Kỳ không thích có một địch thủ mới chen chân vào thị trường vũ khí ở khu vực, cơ sở hạ tầng của Ukraina chưa sẵn sàng cho những đợt hàng quy mô, và các nước vùng Vịnh không muốn công bố vì sẽ khiến kẻ thù lo đối phó.

Ông Zelensky cũng chia sẻ kinh nghiệm về hoạt động ở hành lang Hắc Hải, hàm ý việc vô hiệu hóa hạm đội Nga ở vùng biển này khiến Matxcơva không thể phong tỏa được Odessa. Kiev có lợi ích trực tiếp từ việc giải tỏa eo biển Hormuz làm giá dầu khí hạ xuống. Chuyến thăm của ông Volodymyr Zelensky đánh dấu một bước ngoặt trong quan hệ giữa Ukraina với các nước vùng Vịnh, vì cho đến nay các quốc gia này vẫn thận trọng, không muốn xung đột với Matxcơva.

Sáng kiến ngoại giao của Ukraina khiến chế độ Iran tức giận. Trong thư gởi Hội Đồng Bảo An và tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, đại diện Iran Amir-Saeid Iravani cáo buộc Kiev « tích cực tham gia vào cuộc tấn công quân sự chống lại Iran », vì đã gởi các chuyên gia đến Trung Đông để giúp đối phó với drone Shahed. Phát ngôn viên bộ ngoại giao Heorhii Tykhyi đáp trả là các drone Ukraina chưa bao giờ tấn công Iran, ngược với Teheran đã cung cấp cho Matxcơva gần 60.000 drone để đánh vào Ukraina từ 2022. « Kẻ nói dối này đã phải biến mất từ lâu, như chế độ của ông ta ».

"Xã hội hóa" chiến tranh : Thường dân Ukraina học cách tự vệ

Trong đất nước đang chiến tranh, « thường dân Ukraina chuẩn bị tự vệ ». Le Figaro chú ý đến việc chính quyền Kiev đã chỉ thị cho các địa phương mở ra những « Trung tâm Huấn luyện Kháng chiến Quốc gia ». Tất cả công dân 18 tuổi trở lên có thể được học miễn phí cách sử dụng vũ khí, băng vết thương, sử dụng drone hoặc chỉ huy chiến thuật, do các cựu chiến binh Quân đoàn 3, đơn vị hậu thân của trung đoàn Azov, hướng dẫn.

Từ 2014 và ngay từ đầu cuộc chiến ở Donbass, đã khởi sinh những sáng kiến công dân để người dân học cách kháng cự. Bốn năm sau cuộc xâm lăng, Kiev coi việc huấn luyện cư dân là « một phần của năng lực phòng vệ, việc chuẩn bị cho thường dân kháng cự lại kẻ thù là một trong những nhân tố răn đe ». Tám vùng đã có được trung tâm huấn luyện riêng, trong đó các vùng giới tuyến Sumy, Kharkiv và Dnipro.

Một sĩ quan cho biết mọi người Ukraina nay phải biết cách băng bó sau một vụ nổ, cách phản ứng khi thấy drone bay lại gần, nhận ra một quả mìn trên đường. Tại Kharkiv, các huấn luyện viên đến tận các thành phố cách biên giới chỉ vài kilomet để dạy trong những căn hầm. Một viên chức cho biết khoảng 80 % học viên là phụ nữ 45 đến 55 tuổi, chủ yếu là giáo viên, nhân viên y tế, công chức.

Một huấn luyện viên nhận định các khóa đào tạo này là cần thiết nhưng « quá muộn ». « Lẽ ra nếu bắt đầu ngay từ 2022 thì đã có ít nạn nhân hơn ở Bucha, Irpin, nơi quân Nga tấn công vào phụ nữ, trẻ em, người già. Nếu biết sử dụng vũ khí, khi kẻ thù đến, họ có thể bảo vệ người thân của mình ». Từ khi drone thống trị chiến trường, bắt đầu có các khóa đào tạo cách điều khiển và lắp ráp drone FPV với chi phí từ 120 đến 350 euro. Riêng Killhouse Academy đã đào tạo 7.000 học viên từ khi thành lập năm 2024 trong đó 1/3 là thường dân, và có đến 30 % thường dân đã tự nguyện nhập ngũ sau khi học xong.

Đàn áp không khoan nhượng : Tư pháp Nga trong vòng xoáy chính trị

Tại Nga, La Croix đề cập đến số phận của « Maria Bontsler, nhà đối lập bị tư pháp của Kremlin giày xéo ». Nữ luật sư bị bắt giam từ 2024 có nguy cơ lãnh 20 năm tù vì tội « phản quốc » sau khi biện hộ cho các nhà đối lập và tố cáo những bất cập của hệ thống tư pháp.

Hôm 23/02/2022, khi bảo vệ hai nhà tranh đấu bị bắt trong một cuộc biểu tình phản chiến trước tòa án Kaliningrad, trả lời câu hỏi của thẩm phán, bà khẳng định « Nga đã tấn công Ukraina và khởi động chiến tranh ». Nữ luật sư 65 tuổi liền bị khởi tố vì « làm mất uy tín quân đội Nga ». Đây là lần đầu tiên một luật sư bị cáo buộc vì các phát biểu trong khuôn khổ hoạt động nghề nghiệp, và sau đó bị buộc thêm tội « phản quốc ».

Bà ngỡ rằng người ta sẽ không bỏ tù một phụ nữ lớn tuổi bị bệnh tim, góa chồng, một con trai đã mất cách đây vài năm, nên đã không muốn chạy khỏi nước Nga sau cáo buộc đầu tiên vì « nếu tất cả đều ra đi, ai sẽ bảo vệ những người vô tội ? ». Maria Bontsler bị biệt giam rồi đưa vào bệnh viện. Bà dành thì giờ trả lời những lá thư ủng hộ : hơn 2.000 thư trong 9 tháng.

Theo trang web độc lập Premier département, số người bị cáo buộc « phản quốc » đến tháng 12/2025 đã lên đến 1.627. Đa số không dính dáng đến chính trị : sinh viên, chuyên viên tin học, giáo viên, nhân viên, doanh nhân. Người Ukraina chiếm thứ nhì, và nhóm thứ ba là những người Nga phản chiến.

Mỹ muốn rút chân : Eo biển Hormuz không còn là lằn ranh đỏ của Washington

Liên quan đến Trung Đông, Le Figaro quan tâm đến việc « Donald Trump sẵn sàng bỏ lại eo biển Hormuz cho Iran ». Rất muốn ngưng chiến, tổng thống Mỹ giảm nhẹ tầm quan trọng của eo biển này đối với Hoa Kỳ. Donald Trump và nội các của ông gần đây đã đưa ra nhiều tuyên bố nói rằng các mục tiêu của chiến dịch đã đạt được, và việc tàu chở dầu đi qua eo biển chủ yếu là vấn đề đối với các quốc gia phụ thuộc vào tuyến đường hàng hải này. Theo Wall Street Journal, ông Trump nói với các cố vấn rằng sẵn sàng chấm dứt chiến dịch chống Iran cho dù eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa một phần lớn.

Washington nỗ lực về ngoại giao, nhưng nếu thất bại sẽ để lại cho châu Âu và vùng Vịnh tự lo. Trump gây áp lực lên NATO và các đồng minh lịch sử, đặc biệt là Pháp và Anh, thậm chí còn dọa ra khỏi Liên minh. Bộ trưởng quốc phòng Peter Hegseth nói : « Đó là một tuyến đường hàng hải quốc tế mà chúng tôi sử dụng ít hơn đa số nước khác » Ngoại trưởng Marco Rubio khẳng định sẽ không để cho Iran quyết định ai được đi qua, nhưng cho rằng chỉ một phần rất nhỏ nguồn cung năng lượng của Hoa Kỳ đi qua eo biển Hormuz, con đường này đối với phần còn lại của thế giới quan trọng hơn nhiều.

Donald Trump mắc kẹt giữa ba lựa chọn rủi ro

Trên Libération, ông Bernard Guetta, nghị sĩ châu Âu thuộc nhóm Renew Europe, nhận định « Donald Trump không còn lá bài nào trong tay để có thể chiến thắng », mà chỉ có những giải pháp tệ hại. Thứ nhất là tuyên bố chiến thắng và rút quân. Nhưng như vậy không chỉ uy tín của ông sẽ đi xuống trong lúc 8 tháng nữa đến bầu cử giữa kỳ, mà cả của Hoa Kỳ đối với các nước vùng Vịnh, Cận Đông và thế giới.

Ngược lại Teheran có thể ca khúc khải hoàn nếu Donald Trump quyết định ký một thỏa thuận cho có lệ. Iran cam kết không chế tạo bom nguyên tử và được dỡ bỏ cấm vận, nhưng tiếp tục vi phạm như từ trước đến nay. Khả năng thứ ba là gởi bộ binh đến và bị thiệt hại, còn Teheran thẳng tay tấn công các vương quốc vùng Vịnh, kể cả các nhà máy khử mặn. Không có gì chắc chắn là chế độ thần quyền sớm sụp đổ. Và vì thế giới không còn hiến binh, châu Âu phải vững mạnh về quốc phòng, kỹ nghệ và ngoại giao với rất nhiều nước không muốn lệ thuộc cả Trung Quốc lẫn Hoa Kỳ.

Ông Trump báo trước là « trong 2-3 tuần tới », Mỹ sẽ giáng cho Iran « những đòn cực mạnh », đưa quốc gia này trở về với « thời kỳ đồ đá », nhưng không đề ra một lịch trình cụ thể về chấm dứt chiến tranh. Tổng thống Hoa Kỳ cũng không đưa ra giải pháp nào để giải tỏa eo biển Hormuz bị Iran phong tỏa từ hơn 30 ngày qua. Teheran lập tức đáp trả rằng cuộc chiến sẽ tiếp tục cho đến khi nào Mỹ và Israel « mất hết danh dự » và phải « đầu hàng ».

Đây là lần đầu tiên tổng thống Donald Trump ngỏ lời với toàn dân về cuộc chiến tại Iran mà ông đã khởi động từ hôm 28/02/2026. Tuy nhiên, theo giới quan sát, nội dung phát biểu của ông hôm qua không có gì mới.

Từ Washington, thông tín viên Vincent Souriau tường trình:

« Donald Trump khẳng định Hoa Kỳ sắp đạt được các mục tiêu quân sự, nghĩa là tiêu diệt không quân và hải quân của Iran, phá hủy các kho tên lửa và làm tê liệt chương trình hạt nhân của nước này.

Ông nói : ‘Các cơ sở hạt nhân đã bị tấn công đến mức phải mất nhiều tháng mới có thể tiếp cận được những gì còn lại. Hoa Kỳ sẽ bố trí vệ tinh giám sát chặt chẽ đến nỗi ngay cả khi họ có vẻ muốn tiến lại gần, chúng ta sẽ tấn công một lần nữa bằng tên lửa một cách tàn khốc nhất’.

Tổng thống Hoa Kỳ cam kết sẽ tiếp tục oanh tạc Iran trong vòng từ hai đến ba tuần. Về việc rút quân khỏi Iran, ông không đưa ra bất kỳ thời điểm cụ thể nào, mà chỉ kêu gọi người dân Mỹ hãy kiên nhẫn, bởi đây là vấn đề liên quan đến tương lai của con em họ.

Tổng thống Trump nói tiếp : ‘Đây thực sự là đầu tư cho tương lai của con cháu chúng ta. Trước mắt, mỗi người dân Mỹ có thể trông thấy viễn cảnh chúng ta thoát khỏi nguy cơ bị Iran tấn công tàn bạo cũng như loại trừ khả năng Teheran dùng mối đe dọa hạt nhân để bắt bí chúng ta.’

Donald Trump kết luận : Nhờ chiến dịch quân sự mà Hoa Kỳ có một tư thế tốt hơn, mạnh hơn bao giờ hết ».     

Thị trường tài chính sụt giảm sau phát biểu của Trump

Phát biểu của tổng thống Hoa Kỳ hôm qua không đủ sức thuyết phục các thị trường tài chính và giới đầu tư. Chỉ số chứng khoán tại châu Á và châu Âu trong ngày hôm nay đồng loạt sụt giảm. Trong phiên giao dịch sáng nay 02/03/2026, giá dầu tiếp tục tăng. Giá một thùng dầu Brent đã vượt ngưỡng 105 đô la/thùng.

Iran cam kết sẽ « đáp trả dữ dội », lên án đòi hỏi « cực đoan và phi lý » của Mỹ 

Ngay sau bài phát biểu của tổng thống Mỹ Donald Trump trước toàn dân về chiến tranh Trung Đông, đe dọa đưa Iran « trở về thời đồ đá », theo AFP, quân đội Iran ra một thông báo khẳng định Iran sẽ đáp trả với các cuộc tấn công dữ dội, « cho đến khi nào nước Mỹ phải chấp nhận thua cuộc », « bị hạ nhục ». 

Người phát ngôn bộ Ngoại Giao Iran, Esmail Baqaei, lên án những yêu cầu « cực đoan và phi lý » của Hoa Kỳ về việc chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông, đồng thời phủ nhận việc có các cuộc đàm phán ngừng bắn đang diễn ra trực tiếp giữa hai bên. 

Tổng thống Iran Massoud Pezeshkian, trong một thư ngỏ người Mỹ hôm qua, 01/04, tuyên bố các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran cấu thành « tội ác chiến tranh ». Theo một báo cáo của Hội Chữ thập đỏ Iran hôm 31/03, hơn 110.000 cơ sở hạ tầng dân sự ở Iran đã bị hư hại do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, trong đó có 300 cơ sở y tế và 760 trường học. 

Trong cuộc trả lời AFP được đăng tải hôm nay, đại sứ Iran tại Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Reza Najafi, nhấn mạnh Iran không nối lại hoạt động làm giàu uranium quân sự sau các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào tháng 6/2025, và tuyên truyền như vậy là « dối trá ». Chính quyền Trump vốn coi nguy cơ Iran sắp chế tạo thành công vũ khí hạt nhân là lý do chính để tiến hành khẩn cấp chiến dịch quân sự này. 

Hãng tin Anh Reuters hôm qua dẫn thông báo của bộ Quốc Phòng Qatar xác nhận rằng một tàu chở dầu của công ty nhà nước QatarEnergy bị trúng tên lửa hành trình của Iran trong vùng biển thuộc chủ quyền Qatar, tàu bị oanh kích nằm cách trung tâm công nghiệp Ras Laffan của Qatar, nơi có nhà máy khí đốt lớn nhất thế giới, khoảng 30 km về phía bắc. 

AFP hôm nay dẫn lời chuyên gia Mohammed Baharoon, giám đốc trung tâm nghiên cứu B'huth có trụ sở tại Dubai, bày tỏ lo ngại, nếu cuộc chiến của Mỹ - Israel chống Teheran kết thúc mà không có thỏa thuận hòa bình thực sự, thì chế độ Hồi giáo Iran sẽ chiếm thế thượng phong tại khu vực, với khả năng làm gián đoạn hoạt động hàng hải, vận tải dầu khí, trong lúc các quốc gia vùng Vịnh khác phải gánh chịu hậu quả kinh tế và chiến lược của một cuộc xung đột chưa được giải quyết.

Tại Nhật Bản hôm nay, ngày thứ hai công du Nhật Bản, tổng thống Pháp Macron và phu nhân đã được Nhật hoàng Naruhito và hoàng hậu Masako tiếp đón và mời ăn trưa tại hoàng cung ở Tokyo.

Theo AFP, nguyên thủ Pháp cùng thủ tướng Sanae Takaichi đã khẳng định “mối quan hệ hợp tác về không gian” giữa hai nước khi đến thăm công ty Astroscale, chuyên về phòng chống rác thải không gian. Astroscale có một chi nhánh tại Pháp và là đối tác của công ty Pháp Exotrail.

Sau Nhật Bản, tổng thống Macron đã tới Hàn Quốc, mở chuyến công du đầu tiên của một nguyên thủ Pháp kể từ năm 2015. Seoul kỳ vọng thắt chặt hợp tác với Paris và khẳng định vị thế một cường quốc ngoại giao quốc tế.

Thông tín viên RFI Celio Fioretti tại Seoul cho biết thêm :

« Gia nhập hàng ngũ các cường quốc lớn, đó là tham vọng lớn của Seou và điều này có thể trở thành hiện thực vào tháng Sáu tới. Trong chuyến thăm này, tổng thống Emmanuel Macron sẽ trao thư mời của Hàn Quốc dự Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Evian-les-Bains, Pháp. Đây là cách để công nhận vị thế của Seoul trên trường ngoại giao quốc tế.

Hàn Quốc đã theo đuổi chiến lược trở thành một quốc gia "quan trọng", một cường quốc tầm trung có khả năng đối thoại và hợp tác với tất cả các nước. Từ khoảng 10 năm qua, Seoul đã thiết lập nhiều quan hệ đối tác ở cả châu Á và châu Phi, đồng thời tự khẳng định là một đối tác đáng tin cậy và dễ tiếp cận đối với châu Âu.

Tuy nhiên, Hàn Quốc vẫn cảm thấy chưa được công nhận trên trường ngoại giao và muốn được lắng nghe tại bàn đàm phán, giống như nước láng giềng Nhật Bản, một thành viên của  nhóm G7. Thông qua lời mời dự họp thượng đỉnh G7, lần thứ tư kể từ năm 2021, Seoul hy vọng sẽ củng cố vị thế nhân tố ngoại giao hàng đầu ».

Báo Financial Times: Ông Trump dọa ngừng cung cấp vũ khí cho Ukraine vì eo biển Hormuz

Ngày 1-4, báo Financial Times (Anh) đăng tin: Theo những người nắm thông tin về các cuộc thảo luận, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dọa sẽ ngừng cung cấp vũ khí cho Ukraine nhằm gây sức ép buộc các đồng minh châu Âu tham gia "liên minh tự nguyện" mở lại eo biển Hormuz.

Ông Trump đã yêu cầu hải quân các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) giúp ông hỗ trợ mở lại tuyến đường biển hẹp này vào tháng trước, nhưng bị các đồng minh châu Âu từ chối với lý do điều đó là không thể khi xung đột vẫn đang tiếp diễn. Một số nước cũng nhấn mạnh đây "không phải là cuộc chiến của chúng tôi".

Ba quan chức am hiểu các cuộc thảo luận cho biết ông Trump đã đáp trả bằng cách dọa ngừng cung cấp vũ khí cho Danh sách Nhu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL) - sáng kiến mua sắm vũ khí của NATO dành cho Ukraine do các nước châu Âu tài trợ.

Kết quả là, dưới sự thúc giục của Tổng thư ký NATO Mark Rutte, một nhóm quốc gia gồm các đồng minh chủ chốt như Pháp, Đức và Anh đã nhanh chóng đưa ra tuyên bố chung vào ngày 19-3, trong đó nêu: "Chúng tôi bày tỏ sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực phù hợp nhằm bảo đảm việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz".

Một quan chức cho biết: "Chính ông Rutte đã kiên quyết thúc đẩy tuyên bố chung vì ông Trump đã dọa rút khỏi PURL và khỏi Ukraine nói chung. Tuyên bố sau đó được soạn thảo rất nhanh, và các nước khác tham gia sau vì không có đủ thời gian để mời tất cả cùng ký ngay".

Kể từ khi được công bố hôm 19-3, đã có thêm nhiều quốc gia ký vào tuyên bố chung nói trên. 

Hôm 27-3, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói rằng nguồn cung quân sự của Mỹ cho Ukraine thông qua cơ chế PURL chưa bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến ở Trung Đông. Tuy nhiên, ông không loại trừ khả năng trong tương lai Mỹ chuyển hướng các vũ khí dự kiến dành cho Ukraine để bổ sung kho dự trữ của Mỹ sau khi đã sử dụng ở Trung Đông.

Ông Trump sắp phát biểu trước toàn quốc về xung đột với Iran

Tổng thống Donald Trump sẽ có "bài phát biểu giờ vàng" vào tối 1-4 theo giờ địa phương trước người dân Mỹ về cuộc chiến với Iran, trong bối cảnh tỉ lệ ủng hộ giảm và tình hình kinh tế khó khăn.

Bài phát biểu lúc 21h tối 1-4 theo giờ Mỹ (tức 8h sáng nay 2-4, theo giờ Việt Nam) sẽ là bài phát biểu trước toàn quốc chính thức đầu tiên của ông Trump về xung đột với Iran kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Tehran hôm 28-2.

Nhà Trắng không cung cấp trước nhiều chi tiết về bài phát biểu này. Tuy nhiên, ông Trump được cho là sẽ tìm cách trấn an người dân rằng các mục tiêu của Mỹ đang được thực hiện và ông có kế hoạch kết thúc cuộc chiến, theo Hãng tin AFP.

Trước đó, trong ngày 1-4, ông Trump tuyên bố đạt được một bước đột phá lớn, cho rằng tổng thống Iran đang tìm kiếm lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, tuyên bố này nhanh chóng bị Bộ Ngoại giao Iran bác bỏ, đồng thời Tehran cáo buộc Washington đang đưa ra những yêu cầu "quá đáng và phi lý".

Bắt người đàn ông dọa sát hại ông Trump

Theo Hãng tin AFP, ngày 1-4, các quan chức cho biết một người đàn ông tại Mỹ đã bị bắt với cáo buộc đe dọa sát hại Tổng thống Donald Trump.

Người này là Andrew Emerald (45 tuổi), được cho là đã viết 8 thông điệp trên mạng xã hội, trong đó đe dọa gây thương tích và sát hại ông Trump.

"Hoặc là ông Trump sẽ chết và nằm dưới đất vào năm 2026, hoặc tôi sẽ săn lùng ông ta và đưa ông ta xuống đó" - Emerald được cho là đã viết trong một bài đăng vào tháng 5-2025. Trong một bài đăng khác, người này dường như dọa tấn công khu nghỉ dưỡng của ông Trump ở bang Florida.

Người đàn ông này - cư trú tại bang Massachusetts - đã bị truy tố với 8 tội danh truyền tải thông điệp đe dọa liên bang, đồng nghĩa ông đối mặt với mức án lên tới 5 năm tù.

Mỹ dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez

Theo Hãng tin Reuters, thông tin trên trang web của Bộ Tài chính Mỹ cho thấy nước này đã dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez vào ngày 1-4, chưa đầy ba tháng sau khi lực lượng Mỹ bắt Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro.

Những tuần qua chính quyền Tổng thống Donald Trump đã làm việc với chính phủ lâm thời Venezuela do bà Rodriguez lãnh đạo (trong đó có thỏa thuận cho phép Mỹ bán dầu mỏ của Venezuela) và đã ban hành các miễn trừ trừng phạt nhằm khuyến khích đầu tư từ Mỹ.

Lực lượng Mỹ bắt giữ ông Maduro vào ngày 3-1 sau nhiều tháng căng thẳng leo thang giữa hai nước. Ông Maduro và vợ là Cilia Flores đang bị xét xử tại New York với các cáo buộc liên quan đến buôn ma túy.

Trên mạng xã hội X ngày 2-4, bà Rodriguez hoan nghênh quyết định mới nhất của chính quyền ông Trump, cho rằng đó là "một bước tiến quan trọng trên con đường đúng đắn hướng tới bình thường hóa và tăng cường quan hệ giữa hai quốc gia chúng ta".

New Zealand và Quần đảo Cook đạt thỏa thuận quốc phòng, chấm dứt căng thẳng liên quan Trung Quốc

Ngày 2-4, New Zealand và Quần đảo Cook (Cook Islands) đã ký một tuyên bố mới về quốc phòng và an ninh, chấm dứt rạn nứt giữa hai quốc gia Thái Bình Dương sau khi Quần đảo Cook ký thỏa thuận hợp tác với Trung Quốc, theo Hãng tin AFP.

Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters đã ký thỏa thuận tại Rarotonga và cho biết mục tiêu là "cùng nhau vạch ra hướng đi cho tương lai". Trong khi đó, Thủ tướng Quần đảo Cook Mark Brown nói rằng thỏa thuận nhằm "tiến về phía trước".

Trước đó New Zealand đã đình chỉ hàng triệu USD viện trợ cho Quần đảo Cook, viện dẫn "thiếu sự tham vấn" liên quan đến các thỏa thuận mà Quần đảo Cook ký với Trung Quốc vào tháng 2-2025, bao gồm khai thác khoáng sản biển sâu, hợp tác khu vực và các vấn đề kinh tế.

Thủ tướng Mark Brown cho biết thỏa thuận quốc phòng mới với New Zealand sẽ không ảnh hưởng đến thỏa thuận của Quần đảo Cook với Trung Quốc. 

"Bản tuyên bố là về an ninh và quốc phòng trên khắp khu vực của chúng ta. Tôi tin rằng các điều khoản trong tuyên bố này sẽ giải quyết mọi lo ngại đã phát sinh trong quá khứ, và chắc chắn cũng sẽ giải quyết mọi lo ngại trong tương lai" - ông Brown nói.

Chứng khoán Mỹ tăng mạnh, giá dầu hạ nhiệt khi kỳ vọng xung đột ở Trung Đông sắp kết thúc

Ngày 1-4, thị trường chứng khoán Mỹ ghi nhận đà tăng rõ rệt, trong khi giá dầu giảm nhẹ, khi giới đầu tư kỳ vọng cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran có thể sớm đi đến hồi kết.

Theo phóng viên TTXVN tại Mỹ, chỉ số S&P 500 tăng 0,8%, Nasdaq Composite tăng 1,1% và chỉ số trung bình công nghiệp Dow Jones tăng thêm 269 điểm, tương đương 0,6%. Đà tăng này phản ánh tâm lý lạc quan đang lan rộng trên thị trường tài chính.

Diễn biến tích cực xuất hiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Iran đã đề xuất ngừng bắn. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Washington chỉ xem xét đề nghị của Tehran khi eo biển Hormuz được mở lại, bảo đảm tự do hàng hải. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng khẳng định cho đến khi điều kiện này được đáp ứng, những cuộc không kích vẫn sẽ tiếp diễn.

Trước đó cùng ngày, phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump cho rằng các lực lượng Mỹ có thể rút khỏi Iran trong vòng 2 - 3 tuần, nếu các mục tiêu chiến lược được hoàn tất. Nhận định này đã góp phần làm giảm áp lực trên thị trường năng lượng.

Giá dầu theo đó đã hạ nhiệt, với dầu WTI của Mỹ giảm 1,24% xuống còn 100,12 USD/thùng, trong khi dầu Brent giảm 2,7% xuống mức 101,16 USD/thùng. Sự điều chỉnh này phản ánh kỳ vọng rằng nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể sớm được ổn định trở lại.

Các chuyên gia thị trường nhận định giới đầu tư đang "đánh hơi" khả năng đạt được giải pháp trong vài tuần tới. Tuy nhiên, họ cũng cảnh báo biến động vẫn có thể tiếp tục nếu chưa có một tuyên bố chính thức chấm dứt xung đột.

Đề xuất « tái lập hòa bình và ổn định », đồng thời cũng nhằm hạn chế tác động về kinh tế do cuộc khủng hoảng gây ra đã được ngoại trưởng hai nước Trung Quốc và Pakistan công bố sau cuộc hội đàm tại Bắc Kinh. Theo nhật báo Mỹ Wall Street Journal, sáng kiến này bao gồm : ngừng bắn ngay lập tức, mở các cuộc đàm phán hòa bình, chấm dứt tấn công vào các mục tiêu phi quân sự như nhà máy điện, đảm bảo an ninh hàng hải ở eo biển Hormuz và tôn trọng Hiến Chương Liên Hiệp Quốc.

Ngoại trưởng hai nước cũng tuyên bố Mỹ, Israel và Iran cần bắt đầu đàm phán hòa bình, không « đe dọa dùng vũ lực », để đi đến mục tiêu cuối cùng là « đạt được một thỏa thuận thiết lập một khuôn khổ hòa bình toàn diện và một nền hòa bình lâu dài ». Ngoài ra, theo trang Global Times ngày 01/04, Trung Quốc và Pakistan cũng nhấn mạnh chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, độc lập và an ninh của Iran và các nước vùng Vịnh cần được tôn trọng. Đối thoại và ngoại giao là con đường khả thi duy nhất để giải quyết xung đột.

Về eo biển Hormuz, Trung Quốc và Pakistan kêu gọi tất cả các bên bảo đảm an toàn cho các tàu thuyền và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt trong eo biển, nhanh chóng sắp xếp cho các tàu dân sự và thương mại được lưu thông an toàn, và khôi phục hoạt động hàng hải bình thường trong eo biển càng sớm càng tốt.

Pakistan nổi lên làm nhà trung gian giữa Mỹ và Iran trong cuộc chiến ở Trung Đông trong khi những nỗ lực của Ai Cập, Oman và một số nước khác cho đến nay vẫn không mang lại kết quả. Việc ngoại trưởng Pakistan đến Bắc Kinh được cho là nhằm kéo Trung Quốc - đối tác lớn của Iran - tham gia làm trung gian. Những đề xuất của hai nước được giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Afghanistan thuộc Đại học Lan Châu, nhận định với với trang Global Times là « làm nổi bật tính chất đặc biệt của quan hệ Trung Quốc-Pakistan và mức độ tương đồng cao trong lập trường của hai nước ».

Vận động Hội Đồng Bảo An cho phép mở lại eo biển Hormuz bằng vũ lực

Nhật báo Mỹ The Wall Street Journal hôm qua, 31/03/2026, trích dẫn một số giới chức Ả Rập, cho biết Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đang vận động Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc thông qua nghị quyết cho phép Mỹ và các đồng minh mở lại eo biển Hormuz bằng vũ lực.

Về phần mình, Qatar cũng khẳng định không thể để Iran tiếp tục kiểm soát tàu thuyền qua lại eo biển chiến lược này sau khi xung đột chấm dứt. Thông tín viên Nicolas Falez tường trình từ Doha :

« Eo biển Hormuz hiện đang bị đóng cửa do một chiến dịch quân sự ». Người phát ngôn của bộ Ngoại Giao Qatar nhấn mạnh như trên khi được hỏi về mức phí mà Iran muốn áp đặt lên tàu thuyền ra vào Vịnh Ba Tư. Phát ngôn viên bộ Ngoại Giao Qatar, Majed Al Ansari, khẳng định « tương lai của eo biển này liên quan đến toàn bộ khu vực », Qatar phụ thuộc vào tuyến hàng hải này để xuất khẩu dầu khí, và « không ai có thể quyết định thay mặt cho tất cả ». 

Người phát ngôn của bộ Ngoại Giao Qatar nhắc nhở eo biển Hormuz không nằm trong lãnh hải của một quốc gia duy nhất và kết luận : « Quyết định về tương lai của eo biển Hormuz phải được tất cả các bên liên quan chấp thuận, sau khi tình hình leo thang hiện tại chấm dứt và an ninh trong khu vực được khôi phục ».

Qatar tỏ ra cứng rắn, nhưng hiện giờ chế độ Cộng hòa Hồi giáo Iran rõ ràng đang nắm quyền kiểm soát tuyến đường chiến lược này và do đó kiểm soát một phần đáng kể nguồn cung dầu khí toàn cầu.

Về mặt chính thức, các quốc gia quân chủ dầu mỏ đang thể hiện sự đoàn kết trong việc tìm kiếm giải pháp giảm leo thang, nhưng sự đoàn kết này sẽ kéo dài bao lâu ? Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cho biết đang xem xét tham gia một sáng kiến ​​quốc tế nhằm mở lại eo biển Hormuz. »

Cuộc họp đầu tiên của 35 nước tham gia khôi phục an ninh tại eo biển Hormuz

Anh sẽ tổ chức cuộc họp đầu tiên với 35 nước sẵn sàng tham gia khôi phục an ninh tại eo biển Hormuz, theo thông báo của thủ tướng Anh sáng nay. Cuộc họp dự kiến diễn ra vào cuối tuần, do ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì, với nội dung chính là xem xét « các biện pháp ngoại giao và chính trị khả thi » có thể giúp khôi phục tự do hàng hải, đảm bảo an toàn cho các tàu và thủy thủ bị mắc kẹt, và nối lại vận tải hàng hóa thiết yếu. Các thảo luận sau đó của nhóm 35 nước sẽ diễn ra ở cấp độ « quân sự », nhằm xem xét việc bảo đảm cho eo biển được an toàn sau khi chiến tranh kết thúc. 

Thủ tướng Anh cũng nhấn mạnh NATO là « liên minh quân sự hiệu quả nhất mà thế giới từng biết đến », « đã đảm bảo an ninh của chúng ta trong nhiều thập kỷ ».

Mỹ để ngỏ khả năng rút khỏi NATO

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington có thể xem xét lại mối quan hệ với NATO sau khi chiến tranh chống Iran kết thúc. Ít giờ sau, trả lời  nhật báo Anh Telegraph hôm nay, 01/04/2026, về việc Mỹ có cần xem xét việc tiếp tục là thành viên của NATO sau khi kết thúc xung đột ở Trung Đông, tổng thống Donald Trump khẳng định « [khả năng đó] đã được xem xét rồi ». Ông Trump nói thêm « NATO chỉ là con hổ giấy và Putin cũng biết điều đó ».

Trong cuộc phỏng vấn này, tổng thống Trump một lần nữa chỉ trích thủ tướng Keir Starmer về việc Anh từ chối yểm trợ Mỹ trong cuộc chiến chống Iran và tỏ ra coi thường quân đội Anh.

Về tình hình chiến sự, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cho biết, một tàu chở dầu mang cờ Koweit đêm qua đã bị tấn công bằng drone, cách cảng Dubai khoảng 31 hải lý về phía tây bắc, gây hỏa hoạn, nhưng 24 thành viên thủy thủ đoàn của tàu đều an toàn.

Tổng thống Emmanuel Macron ca ngợi sự "ổn định và dễ dự đoán" của châu Âu, ngầm chỉ trích cách hành xử khó lường của Mỹ khi bị ông Trump nhận xét Pháp là quốc gia "rất không hữu ích".

Theo Hãng tin Reuters, ngày 1-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ có mặt tại trụ sở Tòa án tối cao Mỹ, ngồi dự phiên tranh tụng miệng về việc xem xét sắc lệnh hạn chế quyền công dân theo nơi sinh do chính ông ban hành. 

Sự có mặt bất ngờ, lịch sử

Tháp tùng ông có Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi...

Ông Trump được ghi nhận mặc vest đen, thắt cà vạt đỏ, ngồi hàng ghế đầu khu vực dành cho công chúng. Ông chỉ theo dõi và không tham gia vào quá trình tranh tụng.

Ông Trump ở lại hơn một tiếng rưỡi rồi rời đi, không lâu sau khi luật sư phía chính quyền kết thúc phần trình bày.

Sự có mặt của Tổng thống Mỹ được cho là khoảnh khắc lịch sử. Theo bà Clare Cushman, nhà sử học thường trú của Hiệp hội Lịch sử Tòa án tối cao, đây là lần đầu tiên một Tổng thống đương nhiệm có mặt tại phiên tranh tụng của tòa.

Trước đây, một số Tổng thống tại nhiệm trong thế kỷ 19 như các ông John Quincy Adams hay Benjamin Harrison từng tranh tụng trước tòa này, nhưng đều là sau khi rời nhiệm sở.

Hiến pháp Mỹ đã trao quyền công dân cho bất kỳ trẻ sơ sinh nào sinh ra trên đất Mỹ, bất chấp quốc tịch của cha mẹ trẻ. Quyền này được quy định trong Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp, thông qua vào năm 1868.

Văn bản này nêu rõ: "Tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ và chịu sự quản lý của Mỹ đều là công dân của Mỹ và của tiểu bang nơi họ cư trú".

Tuy nhiên ngay ngày đầu tiên của nhiệm kỳ Tổng thống thứ hai vào tháng 1-2025, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp, chỉ đạo các cơ quan liên bang không công nhận quốc tịch Mỹ cho trẻ sinh trên lãnh thổ Mỹ nếu cha mẹ đều không phải công dân hoặc thường trú nhân.

Sắc lệnh này đã bị tòa án liên bang bác bỏ, cho rằng nó vi phạm Tu chính án thứ 14. Chính quyền ông Trump lập tức kháng cáo và đưa vụ việc lên Tòa án tối cao phân xử.

Tổng biện lý D. John Sauer, người đại diện Nhà Trắng tranh tụng trước tòa, mở đầu bằng lập luận rằng việc cấp quyền công dân theo nơi sinh mà không có bất kỳ hạn chế nào "đi ngược thông lệ của đại đa số các quốc gia hiện đại" và tạo động lực cho nhập cư trái phép.

Các thẩm phán ngờ vực tính pháp lý

Ở chiều ngược lại, cả chín thẩm phán tối cao, bất kể quan điểm cấp tiến hay bảo thủ, đều đặt nhiều câu hỏi hóc búa cho ông Sauer.

Chánh án tối cao John Roberts nhận xét lập luận trên của phía chính quyền là "kỳ quặc" khi cố áp dụng những ngoại lệ, vốn chỉ áp dụng cho con cái các nhà ngoại giao nước ngoài hoặc quân chiếm đóng thù địch, sang toàn bộ người nhập cư bất hợp pháp.

Thẩm phán Sonia Sotomayor, mang tư tưởng cấp tiến, trích dẫn biên bản Quốc hội vào thời điểm Tu chính án 14 được thông qua, chỉ ra rằng chính lý thuyết pháp lý mà chính quyền Trump đang viện dẫn đã bị bác bỏ tại thời điểm đó.

Thẩm phán Elena Kagan thì cho rằng cách giải thích của chính quyền không được chính văn bản tu chính án hỗ trợ.

Ngay cả thẩm phán Neil Gorsuch, nổi tiếng với tư tưởng bảo thủ, cũng tỏ ra nghi ngờ trước lập luận của ông Trump và các cộng sự.

Ông cho rằng lập luận của chính quyền khó lòng đứng vững trước án lệ Wong Kim Ark năm 1898. Phán quyết lịch sử này đã xác lập rằng Tu chính án 14 trao quốc tịch cho trẻ sinh ra trên đất Mỹ, kể cả con của người nước ngoài.

Đây là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách siết chặt nhập cư của ông Trump. Tòa án tối cao với thế đa số bảo thủ 6-3 dự kiến ra phán quyết trước cuối tháng 6. 

Trong thời gian gần đây, tòa đã nhiều lần ủng hộ các chính sách nhập cư cứng rắn của ông Trump, bao gồm cho phép mở rộng biện pháp trục xuất hàng loạt trong khi các vụ kiện vẫn đang được xem xét.