Khải Đơn
2-12-2025
Và ta không còn hứng khởi trước thế giới đầy bất định
Một tên bạn thân của chúng tôi đã đi chu du ở nhiều nơi hơn 35 năm qua. Hắn thích kể chuyện xàm.
Hôm cả đám đang ngồi ăn tacos ở quán ven đường, hắn hỏi: “Tụi bây có thích nghe chuyện tao đã được tặng một thằng bé 14 tuổi ra sao không?”
Câu chuyện thế này:
Hắn tới Ấn Độ năm 25 tuổi, da trắng, tóc vàng, xách theo một cái ván lướt sóng, vài bộ quần áo, đi kiếm sóng biển ở Ấn Độ.
Bữa đó hắn dừng chân ở một thị trấn biển nhỏ. “Ồ bà con ở đây đi ẻ ngoài biển đó tụi bây. Có một mũi sóng đẹp hoàn hảo, nên tôi nhắm mắt bơi ra. Sóng đẹp không thể nào quên, chơi cả ngày mệt quá lên bờ nằm ngoài bãi cát ngủ mất.” – Phần “đi ẻ ngoài biển” với “bơi ra” coi bộ không liên quan nhưng tự nhiên hoà vào nhau theo lời kể của hắn.
Tới khi hắn tỉnh dậy đã quá trưa. Hắn đi lang thang mua vài chai bia, xong tự dưng thấy một anh sadhu ngồi bên vệ đường. Sadhu là một dạng “nhân vật” ở Ấn – họ thường không mặc đồ hoặc ăn mặc kỳ lạ – đi bộ vòng quanh Ấn Độ từ bang này sang bang khác. Họ có thể thực hành tôn giáo hoặc không. Một số coi chuyến đi bộ là hành trình triết học, nơi họ suy ngẫm, đối thoại và tranh luận triết học với đám đông xa lạ. Một số đi bộ chỉ để nhìn thấy Ấn Độ to lớn ra sao. Một số đi để tìm chính mình.
Anh sadhu của bạn tui gần bằng tuổi ảnh lúc đó. Anh sadhu kể bị cha ngược đãi, bị mẹ chửi bới, nên anh bỏ đi sống ngoài đường, để chiêm nghiệm về số phận bị ngược đãi của bản thân. Tới khi gặp bạn tui, ảnh đã đi được ba năm, đã nói tiếng Anh thành thạo (dù lúc ở làng ảnh chỉ biết nói ngôn ngữ của cha và mẹ), vẫn ăn xin, gần như trần truồng, ngủ trên vỉa hè, ai nhờ gì làm đó, ai cho gì ăn đó.
Bạn tui lục balô lôi ra cái quần lướt sóng tặng ảnh, tặng kèm luôn cái áo thun, bảo mặc đồ này ún bia đi chớ ở truồng sao đặng. Sau đó hai tên ngồi uống bia ở vỉa hè từ trưa tới tối khuya. Tới khuya bạn tui hoảng hồn nhớ ra sáng hôm sau hắn phải lên tàu về thủ đô để bay về Mỹ, nên hắn nói lời tạm biệt anh sadhu.
Anh sadhu bảo: Anh đã cho tôi quần áo, uống bia cùng tôi, đây là cuộc uống bia vui nhất ba năm qua tôi từng có, tôi muốn đền ơn anh. Sáng mai tôi sẽ gặp anh ở cổng ga để đền ơn anh, anh hứa sẽ đợi tôi ở đó trước giờ tàu chạy.
Tên bạn tui xỉn rồi, nhưng không hiểu sao nhớ lời dặn, sáng sớm mò ra ga tàu thì đi một vòng ở cổng ga kiếm anh kia.
Anh sadhu áo thun quần lướt sóng đứng sẵn ở đó, gương mặt nghiêm trang, cùng một thằng bé 14 tuổi: Tôi muốn đền ơn anh đã có thời gian rất vui ngày hôm qua. Đây là thằng bé trong xóm chỗ tôi hay ngủ. Nó 14 tuổi. Mẹ nó gom cho nó 1 số tiền, là tất cả số tiền nhà nó có, để lên New Delhi kiếm sống nuôi gia đình. Anh hãy hứa với tôi sẽ đưa thằng bé đến nơi an toàn, tìm giúp nó một nhà khách rẻ để nó ở và kiếm sống. Anh có hứa với tôi không?
Tên bạn tôi: Ủa… OK.
Vậy là hắn và thằng bé leo lên tàu. Thằng bé không biết nói tiếng Anh. Hai đứa giao tiếng bằng cách chỉ trỏ loạn xạ. Thằng bé chưa bao giờ rời khỏi cái thị trấn biển đó, nó cực kỳ sợ hãi những người xa lạ tiếp tục đổ lên tàu ở nhiều trạm kế tiếp. Bạn tui kể hắn phải trấn an thằng bé, mua đồ ăn cho nó, cố gắng làm nó bớt sợ.
Tới New Delhi, ga tàu đông kín người. Bạn tui tay cầm ván lướt sóng, tay cầm balo, bảo thằng bé bám vào ván đi theo xuống. Vừa xuống tàu quay ra, hắn quay nhìn lại thấy thằng bé đã biến đâu mất.
“Tôi thường nghĩ rằng cái thằng nhóc tôi gặp đó giờ đã là CEO của tập đoàn nào đó ở Mỹ. Tôi thường nghĩ như vậy.”
“Rồi mày có nghĩ nó sẽ sống ra sao ở cái thành phố đó? Mà mới 3 phút xuống tàu mày đã lạc mất nó rồi?” – Một anh bạn khác của tôi chen vào.
“Tôi có thể làm gì chớ? Nó tự biến mất mà?” – Xong cười ha ha.
Chúng ta sẽ nghĩ gì khi có người xa lạ trao cho mình một cậu bé 14 tuổi và bảo mình phải chịu trách nhiệm về thằng bé?
Tôi thì sẽ sợ trách nhiệm. Một bạn khác trong nhóm bảo sẽ hoảng lên nếu lỡ thằng bé đó theo nó luôn. Một người khác nói sẽ ân hận cả đời nếu để lạc thằng bé.
Nhưng với hắn, hắn đồng ý luôn, làm tròn vai được giao, và chấp nhận thực tại là thằng bé biến mất khi hắn chưa hoàn thành nhiệm vụ tìm khách sạn. Hắn còn giữ tấm ảnh chụp kỷ niệm giữa anh sadhu, hắn và thằng bé ở ga tàu. Có vậy thôi. Sự ngẫu nhiên, nhẹ nhõm của hắn đã đưa hắn đến những câu chuyện kỳ lạ như ở trên và cả những tình bạn bất ngờ.
Nghe chuyện ở Ấn Độ, tôi chợt nghĩ đến lần đầu vợ chồng tôi và hắn gặp nhau. Chúng tôi cắm trại ở bãi biển lướt sóng ở Mexico khoảng vài tuần. Sau một tuần thì gặp hắn đi ngang, hắn bảo: “Nãy tôi tập có đứa bạn quay video dùm, có quay được bạn đó, có số điện thoại không, để tôi gửi video qua cho?” – Hắn gửi cái video qua cho tôi.
Sau đó hắn hay đi ra bãi biển hỏi chồng tôi đang câu cá gì, có bắt được gì không. Sau vài bữa thì hắn bảo: lái xe qua bên phải bãi biển khoảng 500m đi, nhà hắn ở đó, qua chơi. Chồng tôi uống bia với hắn, rồi quen nhau.
Giờ chúng tôi đã là bạn của hắn được 5 năm. Mỗi lần tới đây hắn hẹn lái xe xuống, cả đám sẽ lướt sóng cả tuần với nhau.
Tôi nghĩ đến anh sadhu mà hắn đã tặng quần lướt sóng, và chính mình, được bạn hắn quay dùm một cái video. Hắn có vô số bạn bè như vậy ở khắp nơi. Có lần bọn tôi đi chơi ở Colombia hắn bảo tới đó đi bạn hắn ở đó sẽ chỉ đường cho đi lại, đảm bảo an toàn. Người bạn đó đã ra bến xe bus đón tụi tôi.
Sự ngẫu nhiên trong lành đó tôi thường nghe được từ những người du hành 20-30 năm trước. Những gặp gỡ kỳ dị, hoàn cảnh trớ trêu, những tình bạn nảy sinh, hoặc có khi trở thành gia đình của nhau. Nhưng sự ngẫu nhiên đã dần phai nhạt và biến mất kể từ khi có internet, khi mọi giao tiếp trở nên thuận tiện ở tầm vóc toàn cầu.
Gã bạn trên kể hắn có quay lại Ấn Độ nhiều lần sau đó. Cứ vài năm quay lại, hắn lại thấy cuộc sống khác đi. Ở Ấn Độ ai cũng có điện thoại smartphone. Những trò lừa vặt vãnh xuất hiện đúng như kịch bản mà người đi du lịch nổi tiếng hay đăng trên mạng. Những người Ấn bình thường cũng không còn nồng nhiệt và trong sáng với người lạ trên đường nữa. Chính người địa phương cũng sợ bị tổn thương, bị lừa bịp. Không gian của sự ngẫu hứng, thân thiện nhường chỗ cho những kịch bản được biểu diễn, và những ánh mắt ngờ vực với tất cả.
“Không vui nữa!” Hắn nhún vai.
“NGƯỜI LẠ BẮT CHUYỆN – NẠN NHÂN “ĐI” CHỈ VÌ 1 CÂU HỎI?
Giữa trạm bus đông người, bỗng có kẻ lạ tiến tới:
“Em ơi cho anh hỏi đường chút được không?”
Chỉ 3 giây dừng lại.
3 giây tiếp xúc hơi thở hoặc thứ gì đó trên khăn giấy, trên áo hắn.
Và bạn sẽ:
— Mắt lờ đờ
— Ý thức trượt đi
— Tay đưa ví mà không biết
— Miệng khai mọi thứ hắn hỏi
Scopolamine – loại thuốc đánh sập ý thức, khiến bạn thành con rối ngoan ngoãn. Người dính phải, tỉnh dậy không nhớ mình đã làm gì, đi đâu, gặp ai.”
Cái post này có gần chục tình huống kịch tính kinh hoàng như vậy, và được các bạn chia sẻ trên mạng rất nồng nhiệt.
Tôi có bỏ công đi tìm thử về thuốc “Scopolamine” mà ý trên đề cập, để biết rằng để bạn có thể lơ mơ mệt mỏi lờ đờ như trong post, bạn phải hít phải một lượng khổng lồ thuốc này, như bài báo trên Guardian đề cập.
Bài trên cũng viết rằng những thứ như “miệng khai mọi thứ hắn hỏi” (mất hoàn toàn tự chủ) chỉ là truyền thuyết đô thị. Nghĩa là cái post trên đây trộn thông tin thật với giả, kịch tính hoá (3 giây, giao ví) lên để bạn cảm thấy cấp bách đến mức phải chia sẻ ngay.
Các từ khoá lặp đi lặp lại kiểu câu thúc, cho thấy nội dung được sản xuất bằng AI như từng đoạn có đánh số cụ thể, sử dụng dấu gạch ngang kéo dài [em dash – đặc sản của AI], dùng lặp đi lặp lại các từ khoá câu thúc, kịch tính: “3 giây”, “30 giây”, “cảnh báo đặc biệt”, “đọc ngay kẻo quá muộn”, “vô thức”, “tối sầm”, “hoảng loạn”. Nhịp điệu câu và đoạn y hệt nhau.
Sau gần chục tình huống bên dưới của bài viết trên để đi tới kết luận: “KẺ XẤU KHÔNG ĐEO MẶT NẠ. CHÚNG GIỐNG NGƯỜI TỐT NHIỀU ĐẾN MỨC KHÔNG AI PHÂN BIỆT ĐƯỢC.”
Điều đáng chú ý là có hơn bảy ngàn like bên dưới, trong số đó hàng trăm người đọc nói họ không tin được ai trên đời nữa, phải chia sẻ ngay cho các bạn gái trẻ. Bên cạnh đó là 5.5 ngàn share. Điều đáng buồn nhất sau bài viết này là có lẽ ít nhất 5.5 ngàn người sẽ không bao giờ làm việc tốt ngẫu nhiên nữa, sẽ không giúp đỡ ai gặp nạn ngoài đường nữa, và sẽ thường xuyên tưởng tượng và tự hoảng loạn từ những tình huống bình thường nhất như… có người khác cùng bước vào thang máy.
Bạn tôi, kẻ ngẫu hứng kỳ lạ ở trên, có thể sẽ bị coi là một thằng biến thái, một kẻ coi thường văn hoá bản địa, một thằng chủ nghĩa thực dân, nếu ở thời này anh ta lỡ đề nghị… tặng quần cho anh sadhu ở truồng. Tương tự, anh bạn cũng có thể dễ dàng bị gọi tên là “lợi dụng trẻ em” vì… dám nhận thằng nhóc 14 tuổi đi theo ảnh, chắc chắn là có ý đồ xấu.
Hắn sẽ không thể có được buổi uống bia bên bờ biển, trò chuyện về cuộc đời và nghe chuyện kể của anh sadhu về những lựa chọn tủi nhục khi bỏ chạy khỏi nhà. Hắn cũng sẽ không thể có được chuyến đi với thằng bé, giúp nó tới New Delhi an toàn, nếu hắn mang trên người nỗi sợ bị lừa đảo, mất ví, bị đánh thuốc mê tìm thấy trên mạng ở thời nay.
Ngẫu hứng trong lành của đời sống đã bị internet giết chết, theo cách ngây thơ, ngu dốt và đơn giản, từ những cỗ máy sản xuất nội dung làm tiền như những account như vậy trên Facebook và Tik Tok, giờ càng tăng tốc nhờ có AI viết hộ content câu khách.
***
Một buổi chiều tôi đáp xuống ở sân bay ở Jakarta. Tôi không tìm được xe bus chuyển tuyến để tới bến xe bus liên tỉnh, vì ván lướt sóng trong hành lý quá dài, xe bus từ chối vận chuyển.
Tôi ngồi ở vỉa hè nghĩ xem có cách gì không. Một anh mặc áo xe ôm đi lại hỏi tôi đi đâu. Tôi nói tôi cần đến làng biển, nhưng giờ không có xe bus để ra bến xe bus liên tỉnh. Anh xe ôm đi về phía đám bạn, sau đó cười khúc khích với nhau và chỉ trỏ về phía tôi, sau đó anh đi lại chỗ tôi và dùng google translate giải thích: “Có một ông hôm nay phải lái xe về tỉnh X, tỉnh đó đi ngang qua làng biển mà cô nói, cô có đi không? Xe của ổng là xe riêng, có thể cột ván lên nóc xe.”
Không hiểu vì sao tôi… tin luôn anh ta và đi theo anh ta tới chỗ chiếc xe kia. Sau khi trò chuyện bằng cách huơ tay múa chân, anh ta đồng ý chia tiền xăng với tôi giá: 20 USD (giá thuê xe bình thường để đi tới làng biển nơi tôi ở là 250 USD). Quá rẻ – quá giống quả lừa – quá giống tình huống để bắt cóc con tin. Nhưng tôi cũng đi luôn.
Chuyện xảy ra năm 2024.
Anh tài xế chở tôi 12 tiếng tới tận làng. Trên đường đi dừng xe 2 bận để ăn tối và uống cafe cho tỉnh ngủ. Tôi và anh ta không hiểu ngôn ngữ của nhau, chỉ cố gắng dùng google translate và hoa tay múa chân. Ở một trạm dừng chân, chủ quán biết nói vài câu tiếng Anh nên làm phiên dịch cho cả hai nói xàm đôi câu. Anh mua cho tôi một túi đậu phộng luộc ngồi cắn sau xe. Anh thả tôi xuống làng lúc 5 giờ sáng và lái đi.
Không có ai lừa tôi. Không có bắt cóc. Không đánh thuốc mê. Không đòi thêm tiền. Anh ta chỉ cần giảm bớt tiền xăng và có một đứa đi cùng cho đỡ buồn ngủ khi lái xuyên đêm.
Từ dịp đó, mỗi lần xuống sân bay ở Jakarta tôi thường nhắn cho anh ta, có khi đi cafe (vẫn không hiểu ngôn ngữ của nhau, không hiểu vì sao anh ta vẫn xuất hiện đi cafe), hoặc thuê dịch vụ xe của anh chở về làng nếu cần.
Sự ngẫu nhiên của đời sống không nhất thiết phải xảy ra trong những pha lừa đảo kinh dị như trên mạng, những cú trở mặt kinh hoàng, hay khởi đầu bằng tình huống đậm màu tốt đẹp, “chicken soup” và kết thúc bằng cảnh mua bán con tin, lấy hết nữ trang, bán nội tạng, lừa đảo, móc túi.
Sau sự ngờ vực là ân hận.
Tôi ân hận vì đã nghi ngờ một trao đổi bình thường giữa người và người. Tôi ân hận vì đã dàn ra trong đầu cả chục kịch bản tội phạm và tìm cách thoát thân. Nhưng (lạy trời), thật may mắn, tôi đã sinh ra ở thế hệ trước internet, nơi sự tin tưởng vào người lạ của tôi còn tồn tại, và những ngẫu hứng thực ra chỉ là cách con người giao tiếp với nhau để cùng giải quyết vấn đề nào đó: cùng sống, cùng đi xa, trở thành bạn. Những thông tin mang dáng vẻ của “lời khuyên” với ý tốt nhưng đầy hàm ý bạo lực, giả trá đã trở thành gánh nặng sống của tôi – tự vận vào mình – dán thêm hồ nghi, lo âu, sợ sệt. Dán thêm cả sự căm ghét con người xung quanh mà không cần lý lẽ. Căm ghét chỉ vì người ta hỏi đường, chỉ vì người ta đi chung thang máy.
Năm 2020, ở Chile, tôi đứng ở ban công khách sạn, nhìn về phía đám đông biểu tình bên ngoài thành phố. Tôi đợi họ diễu hành qua để đường bớt đông, có thể đi đến siêu thị.
Một người đàn ông đi từ tầng trên xuống hỏi: “Cô có cần mua gì không? Tôi đi siêu thị. À, hay là lên xe tôi chở đi cùng.” – Không hiểu vì sao tôi gật đầu và đi cùng ông – một người xa lạ.
Ông đi đến một siêu thị khá xa khách sạn, thả tôi xuống và nói hẹn nửa giờ nữa ở cổng. Cứ mua sắm thoải mái rồi ông sẽ đón về. Ông đẩy xe vào trong bắt đầu mua sắm.
Sau vài tuần ở khách sạn, tôi biết ông và vợ làm kỹ sư mỏ ở thành phố. Sáng hôm đó, ông nhìn thấy tôi và sợ tôi đi bộ ra siêu thị có thể đụng phải biểu tình vũ trang vì họ hay ném bom xăng hoặc cảnh sát bắn đạn hơi cay. Ông chỉ ngỏ lời giúp một người mà qua kinh nghiệm ông sợ sẽ gặp nguy hiểm trên đường.
Khi kể lại chuyện này cho vài người nghe, họ hỏi: “Bạn không sợ ông ấy sẽ làm gì nguy hiểm cho bạn à? Ngồi trên xe hơi với người lạ. Làm sao bạn thoát thân?” – Người hỏi tôi là bạn cùng lớp ở Mỹ, trong một thế giới họ không bao giờ cho người lạ đi nhờ xe dù vì lý do gì. Quá nhiều nỗi sợ. Quá nhiều cảnh báo trên mạng. Quá nhiều đề nghị của cảnh sát không cho ai đi nhờ.
Nhưng ở Chile thì khác. Ở một thế giới thiên nhiên mênh mông hơn con người, và điều duy nhất ta có là nương tựa vào nhau, người Chile thường đề nghị giúp đỡ người khác. Nhiều người đi du lịch có thể đi nhờ xe chu du khắp Chile, không phải đi một chuyến xe bus hay chuyến bay nào. Sự ngẫu hứng bắt đầu từ câu hỏi: “Bạn ổn không? Bạn có cần… không?” – Khi nghe xong sự tỏ bày của bạn, người hỏi đề nghị giúp đỡ nếu họ có khả năng.
Internet cho ta khả năng quý giá lên kế hoạch trước cuộc đời. Con đường nào sẽ đi qua. Thời tiết ra sao. Khách sạn ở đâu. Xe bus mấy giờ. Căn hộ nào sẽ thuê được ở vị trí vàng. Ta hoạch định mình vào thế giới của cái kén ổn định, ngay cả khi bước ra ngoài thế giới với niềm háo hức gặp gỡ sự mới mẻ. Ta sợ hãi sự mới mẻ đến với hình dáng của điều không lường trước.
Tôi cũng từng gặp một bạn nữ du khách hoảng loạn khi tới khách sạn mà bạn đã đặt trước và địa chỉ trên không có khách sạn đó. Bạn gần như bật khóc ngoài đường khiến nhiều người dừng lại hỏi.
Một chị bán hàng ngay đó đã đề nghị: “Cô đi vào khu phố này, cứ vào khách sạn nào sáng đèn hỏi còn phòng không là được mà?” – Lúc đó bạn nữ mới bình tĩnh lại, đi bộ vào hẻm và hỏi giá và phòng trống. Thực hành bình thường này bạn đã quên mất, vì dựa hoàn toàn vào tương lai có thể được sắp xếp trước với những ứng dụng qua mạng.
Ở bãi biển tuyệt đẹp nơi vợ chồng tôi gặp gã bạn ở câu chuyện đầu tiên, có một nhà đã chuyển căn hộ của họ thành sản phẩm trên Airbnb.
Từ đó bắt đầu vô số chuyện kịch tính vừa hài hước vừa khổ sở. Khách đến ở Airbnb, khi ra về thì vứt rác xuống ngay dốc đá ngoài bãi biển, dù trong làng có xếp thùng rác dễ thấy ở các ngã đường, và có bên thu gom rác đến dọn hàng tuần.
Sau gần một năm, cả làng quyết định phản đối chủ hộ, không cho phép họ cho thuê nữa, vì họ không thể đi nhặt rác dùm những vị khách vô ý thức đó.
Khách trọ đến ở nghĩ đây là đất hoang, biển rộng, thả chó cưng chạy tự do. “Chó cưng” của họ đã cắn bị thương vài con chó của dân làng, trong đó một con đã cắn chết chú chó nhỏ gần 12 tuổi của ông lao công chăm đất ở đây. Hôm đó, tôi gặp ông quỳ ngoài bãi đất, đào hố chôn con chó nhỏ, và khóc.
Sự tiện lợi của ứng dụng số khiến người vô tâm với sinh cảnh xung quanh.
Họ nghĩ đã thuê phòng là có thể vứt rác, thả chó. Đã thuê phòng là không cần phải nhìn ngó trước sau. Đã trả tiền, họ không cần phải quan tâm đến những dân làng hay đám chó cỏ đã sống ở đây cả đời. Với họ, đó chỉ là một chuyến nghỉ dưỡng xinh đẹp, tiện nghi. Kế hoạch đặt phòng hoàn hảo khiến họ quên mất đối thoại với những gì xảy ra ngoài căn phòng họ đã mua online: nơi đó có làng, có biển, có chó, có những người xung quanh chưa quen biết.
Tuần rồi tôi đọc được một bài viết tên “i hate the lack of nuance on the internet” của tác giả Tunmise Adebowale. Trong bài viết có đoạn: “The internet, for all its power to connect and inform, seems to have cultivated a culture of black-and-white thinking. Nuance, subtlety, and the simple acknowledgement that multiple perspectives can coexist are often lost in the rush to assert one’s own truth as the only truth.”
[Tạm dịch:“Internet, đi cùng với sức mạnh kết nối và cung cấp thông tin, dường như cũng đã xây dựng văn hoá tư duy kiểu trắng đen rành mạch. Sự đa sắc thái, sự thừa nhận rằng nhiều giác độ có thể cùng tồn tại – thường bị triệt tiêu trong cuộc chạy đua khi người ta muốn khẳng định sự thật của mình là sự thật duy nhất đúng.” ]
Bài viết trên không liên quan lắm tới sự ngẫu hứng của đời sống mà tôi đang viết, nhưng có một điểm làm tôi chú ý, đó là sự đa sắc thái và giàu góc độ thường bị triệt tiêu ở trên mạng. Thế giới chỉ có hai chiều đen và trắng trong những hình ảnh và lời nói bạo lực. Trên mạng, ta chỉ có thể được chọn làm anh hùng hay kẻ ác. Không có người thường đứng giữa ngơ ngơ không biết gì. Nếu ta không chọn, cư dân mạng sẽ dán nhãn dùm ta.
Tương tự vậy, những tình huống bình thường dễ gặp ngoài bến xe, như một bà lão nhờ gọi dùm điện thoại cho cháu, một thanh niên có ý tốt muốn xách đồ dùm người già, một anh lái xe ôm chỉ dẫn dùm một tài xế đang cần chia tiền xăng… đều sẽ bị internet mô tả là những tình huống tiềm ẩn nguy hiểm/cướp bóc/hiếp dâm, chứ không bao giờ được mô tả là những tình huống bình thường ngày nào cũng xảy ra đầy ngoài bến xe.
Dán nhãn “tình huống nguy hiểm” là cách nhanh nhất để ta an toàn. An toàn có thể dự tính trước. An toàn từ chối một người cần giúp đỡ. An toàn quay lưng với ý định trong sáng của người lạ.An toàn không phải lo lắng gì trước một bà lão cần gọi nhờ điện thoại. An toàn là trên thế. An toàn bỏ lỡ đời sống và những tình cảm ngẫu hứng khiến ta được là người và sống bên cạnh người.
An toàn – một nhân danh tốt đẹp khiến thế giới trở thành trắng đen đặc sệt ác ý.
Tôi từng đối thoại với một nhà du hành đã đi qua hơn 120 quốc gia. Khi tôi gặp ông, ông đã hơn 70 tuổi. Tôi có hỏi câu hỏi về sự an toàn và tin tưởng người lạ.
Ông suy nghĩ rất lâu và nói: “Tôi biết thế giới đã trở thành một nơi rất khác thời của tôi. Như tất cả những người tôi gặp ở đây đều nói người Afghanistan là khủng bố và người Iran là ngu muội tôn giáo. Tôi đã ở Iran 6 tháng và đi bộ trekking rất nhiều mùa ở Afghanistan, ở đó tôi đã gặp những người nấu ăn tài hoa, những người bạn giàu cảm xúc, am hiểu âm nhạc, những người đã giúp đỡ tôi khi sốt bệnh trong sa mạc vài tuần dù họ không biết tên tôi. Tôi không biết thế giới đã trở thành nơi như thế nào, nhưng tôi tin là con người ở đâu cũng muốn chuyện trò và tử tế với nhau, số đó nhiều hơn những người xấu.”
Ông đã cho tôi thêm dũng cảm để đón nhận sự ngẫu hứng của đời sống xa lạ – dù mang theo gánh nặng của sự ngờ vực – nhưng không để mình bị giam cầm trong chiếc nhà tù an toàn chính mình tạo ra.
“con người ở đâu cũng muốn chuyện trò và tử tế với nhau, số đó nhiều hơn những người xấu.” – như ông nói.
