Quốc hội Ukraine ngày 17/7 bổ nhiệm bà Yulia Svyrydenko, 39 tuổi, làm Thủ tướng, kế nhiệm ông Denys Shmyhal, trong đợt cải tổ chính phủ lớn nhất từ khi chiến sự bùng phát.

Hai ngày trước, ông Shmyhal nộp đơn từ chức, mở đường cho kế hoạch cải tổ chính phủ mà Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đưa ra gần đây, trong đó ông Shmyhal sẽ làm Bộ trưởng Quốc phòng trong nội các mới. Đảng Đầy tớ của Nhân dân của ông Zelensky đang nắm đa số tại quốc hội và được kỳ vọng sẽ nhanh chóng ủng hộ quyết định này.

Đây là đợt cải tổ chính phủ lớn nhất của Ukraine kể từ khi chiến sự với Nga bùng phát cuối tháng 2/2022. Các lực lượng Nga tiếp tục tiến công ở miền đông Ukraine, trong khi triển vọng về một lệnh ngừng bắn vẫn mờ nhạt.

Tổng thống Zelensky đã nêu những nhiệm vụ then chốt cho chính phủ mới, gồm tăng cường sản xuất vũ khí trong nước, thực hiện loạt cải cách để giải phóng tiềm năng kinh tế. Giới quan sát đánh giá cách bố trí nhân sự mới của ông Zelensky dường như còn nhằm cải thiện quan hệ với Mỹ, khi lập trường của chính quyền Tổng thống Donald Trump về chiến sự gần đây trở nên khó đoán.

Bà Svyrydenko, 39 tuổi, là kinh tế gia và giữ chức Phó thủ tướng Ukraine từ năm 2021. Vai trò của bà Svyrydenko trở nên nổi bật trong năm nay qua các cuộc đàm phán đầy căng thẳng về thỏa thuận khoáng sản Ukraine - Mỹ. Thỏa thuận khoáng sản còn giúp hàn gắn rạn nứt song phương, sau cuộc đấu khẩu gay gắt tại Nhà Trắng giữa ông Zelensky và ông Trump.

Tổng thống Zelensky chọn bà Svyrydenko làm Thủ tướng nhằm truyền tải thông điệp đến người đồng cấp Trump rằng "hợp tác với Mỹ là rất quan trọng với Ukraine, và thỏa thuận khoáng sản với Washington là ưu tiên hàng đầu", nhà phân tích chính trị Mykola Davydiuk nói với Washington Post.

Theo Davydiuk, ông Zelensky như muốn nói rằng "hãy nhìn xem, người từng ký thỏa thuận với Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, ngôi sao trong giới tài chính, giờ đây đã là Thủ tướng mới của Ukraine".

Volodymyr Fesenko, giám đốc Trung tâm Penta về Nghiên cứu Chính trị tại Kiev, nhận định thông tin về việc bổ nhiệm bà Svyrydenko thay thế ông Shmyhal đã xuất hiện ít nhất một năm trước và "yếu tố Mỹ có vai trò quyết định".

Ông Zelensky thông báo cải tổ chính phủ ngày 14/7, ngay sau khi ông Trump ra tối hậu thư yêu cầu Nga giải quyết cuộc xung đột Ukraine trong 50 ngày hoặc đối mặt thêm biện pháp trừng phạt. Đây là động thái quyết liệt nhất về hỗ trợ quân sự cho Ukraine mà Tổng thống Mỹ đưa ra kể từ khi nhậm chức.

"Bà Svyrydenko đã thể hiện rất tốt khi đàm phán với Mỹ về thỏa thuận khoáng sản chiến lược", ông Fesenko nói. "Thành công này đã được Tổng thống Zelensky và đội ngũ thân cận ghi nhận".

Bà Svyrydenko có thể tiếp tục giải quyết vấn đề kinh tế với đội ngũ Tổng thống Trump, trong khi Tổng thống Zelensky cùng chánh văn phòng tổng thống Andriy Yermak sẽ phụ trách vấn đề về an ninh. Mối quan hệ làm việc mạnh mẽ giữa bà Svyrydenko và ông Bessent là "một tài sản chiến lược", ông Fesenko bổ sung.

Trong bài đăng trên X sau khi được bổ nhiệm, tân Thủ tướng Ukraine tuyên bố sẽ hành động nhanh chóng và dứt khoát, đặt mục tiêu trong 6 tháng đầu tiên là thiết lập nguồn cung vũ khí đáng tin cậy, tăng cường sức mạnh công nghệ cho quân đội, mở rộng sản xuất vũ khí trong nước.

Về kinh tế, Thủ tướng Svyrydenko hướng đến nỗ lực hết sức để hỗ trợ các doanh nghiệp Ukraine. Bà tuyên bố sẽ kiểm toán toàn diện với chi tiêu công, tiết kiệm thực chất, "sẽ không có sự thiên vị theo phe phái chính trị, chỉ có con số và kết quả thực tế".

Ông Zelensky dường như còn muốn tạo thiện cảm với chính quyền Tổng thống Trump bằng ý định thay đại sứ Ukraine tại Mỹ Oksana Markarova, nhậm chức từ tháng 2/2021.

Các nghị sĩ đảng Cộng hòa từng chỉ trích bà Markarova vì thể hiện quan điểm đảng phái khi làm việc tại Mỹ. Tháng 9/2024, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson công kích bà Markarova vì tổ chức chuyến thăm của Tổng thống Zelensky với phó tổng thống Kamala Harris, thành viên đảng Dân chủ, đến nhà máy vũ khí ở bang Pennsylvania nhưng không mời nghị sĩ Cộng hòa nào.

Tổng thống Zelensky được cho là đã đề cập việc thay thế đại sứ Markarova trong cuộc điện đàm với ông chủ Nhà Trắng hồi đầu tháng. Tuần trước, ông thông báo Bộ trưởng Quốc phòng đương nhiệm Rustem Umerov là ứng viên hàng đầu cho vị trí này.

Đội ngũ của ông Zelensky đang dùng mọi kênh liên lạc để tiếp cận chính quyền ông Trump, một cựu quan chức Ukraine cấp cao đánh giá. "Tôi nghĩ đại sứ mới, Thủ tướng mới, chính phủ mới đều nằm trong kế hoạch này".

Tổng thống Zelensky tin rằng kinh nghiệm điều hành chính phủ của ông Shmyhal "sẽ hữu ích cho vị trí Bộ trưởng Quốc phòng". Lãnh đạo Ukraine mô tả quốc phòng là lĩnh vực đang tập trung tối đa nguồn lực, nhiệm vụ và trách nhiệm lớn nhất của đất nước

Shmyhal, 49 tuổi, từng tốt nghiệp Đại học Bách khoa Lviv chuyên ngành kỹ sư - kinh tế năm 1997 và tiến sĩ kinh tế năm 2003. Ông từng làm việc trong lĩnh vực tư nhân trước khi vào chính trường. Tháng 2/2020, Shmyhal được bổ nhiệm làm phó thủ tướng kiêm bộ trưởng phát triển các cộng đồng và vùng lãnh thổ Ukraine, sau đó lãnh đạo chính phủ.

Truyền thông Ukraine đưa tin ông Zelensky còn đang tính toán một số thay đổi nhân sự khác, như thay thế Bộ trưởng Năng lượng German Galushchenko, và cân nhắc hợp nhất các bộ phụ trách kinh tế, nông nghiệp và sinh thái.

Cựu bộ trưởng kinh tế Ukraine Tymofiy Mylovanov, hiện là lãnh đạo Trường Kyiv về Kinh tế, cho rằng các thay đổi trong nội các Ukraine có thể sẽ mang đến "luồng gió mới" cho Ukraine sau hơn ba năm chiến sự.

"Chính phủ cần có sự thay đổi, vì người dân Ukraine đã quá mệt mỏi", ông Mylovanov nói với AFP. Kinh tế Ukraine đã bị tàn phá đáng kể vì chiến tranh, Kiev phải phụ thuộc vào hàng chục tỷ USD viện trợ thường niên từ phương Tây để duy trì hoạt động.

Trong khi đó, phe chỉ trích cho rằng động thái cải tổ chính phủ Ukraine không mang nhiều ý nghĩa, vì đây chỉ là "sự đổi chỗ giữa các đồng minh của Tổng thống Zelensky", dường như để củng cố hơn nữa quyền lực.

"Họ đang đảo ghế cho nhau", Yaroslav Zheleznyak, nghị sĩ đảng Holos đối lập, nói. "Thăng chức cho một phó thủ tướng khó có thể tạo cảm hứng cho người dân Ukraine về một đội ngũ lãnh đạo mới".

Như Tâm (Theo Reuters, Washington Post, AFP)

Thái Lan đang chấn động về bê bối tình, tiền của loạt nhà sư, liên quan đến người phụ nữ tên Wilawan Emsawat (biệt danh Sika Golf, hay Cô Golf), 35 tuổi. Theo đó, giới chức xác định ít nhất 8 nhà sư nước này có quan hệ tình cảm với Cô Golf, ít nhất 15 người đã chuyển tiền cho cô này trong nhiều năm qua.

Đến nay, số lượng nhà sư bị cáo buộc có dính líu đến Cô Golf lên tới hơn 25 người, trong đó Theppatcharaporn, trụ trì chùa Wat Chujit Thammaram ở tỉnh Ayutthaya, thừa nhận đã chuyển tổng cộng gần 400.000 USD để chu cấp cho Cô Golf.

Trước làn sóng bức xúc của dư luận về bê bối này, giới chức Thái Lan ngày 13/7 công bố sao kê tài khoản ngân hàng của các chùa trên toàn quốc. Theo đó, tổng số tiền mà các chùa gửi trong tài khoản ngân hàng lên tới hơn 11 tỷ USD. Sự việc đã làm dấy lên không ít câu hỏi trong công chúng về việc quản lý số tiền lớn này.

Văn phòng Phật giáo Quốc gia Thái Lan năm 2019 ghi nhận có 41.310 ngôi chùa trên khắp cả nước. Các nhà sư tại những ngôi chùa như vậy chủ yếu dựa vào khất thực và tiền cúng dường của các phật tử. Tại Thái Lan, văn hóa cúng dường cho các nhà chùa rất phổ biến và được xem trọng.

Người Thái cho rằng cúng dường là một hình thức "đầu tư nghiệp lành" cho đời sau và hành động cúng tiền cho nhà chùa giúp "tăng điểm công đức" nhanh hơn cho các tổ chức từ thiện hay hoạt động xã hội.

Theo nghiên cứu do Viện Nghiên cứu Phát triển Thái Lan (TDRI) thực hiện, mức quyên góp, cúng dường của các phật tử cho mỗi ngôi chùa ở nước này lên tới 3,2 triệu baht (gần 100.000 USD) mỗi năm. Vào năm 2018, tổng số tiền mà người dân Thái Lan quyên góp cho các chùa là khoảng 1,6 tỷ USD.

Chính phủ Thái Lan quy định các khoản quyên góp tôn giáo được khấu trừ hoàn toàn thu nhập chịu thuế, tạo động lực mạnh mẽ cho các doanh nghiệp lẫn cá nhân giàu có cúng dường cho nhà chùa. Một số đại gia có thể dâng hàng trăm triệu baht một lần, kể cả vàng thỏi.

Như vậy, tổng số tiền quyên góp cho các ngôi chùa có thể lên tới hàng trăm triệu USD, thậm chí hàng tỷ USD, mỗi năm. Trên danh nghĩa, số tiền này được đóng góp để trùng tu chùa, phục vụ nhang đèn hay tổ chức các lễ hội tôn giáo.

Ngoài tiền quyên góp của công chúng và các khoản cúng dường, nhiều ngôi chùa còn tạo ra thu nhập từ những nguồn khác như tiền cho thuê bất động sản, bán vé tham quan, bãi đỗ xe. Một số chùa thu hút nhiều đoàn hành hương quốc tế, lập kênh TV riêng để quảng bá du lịch.

Nhiều chùa tại Bangkok sở hữu những khu đất vàng ở trung tâm, giúp "hái ra tiền" nhờ các dịch vụ như cho thuê địa điểm tổ chức chợ đêm, chợ hoa hoặc trông giữ xe.

Một nguồn thu không nhỏ của các chùa đến từ việc bán bùa hộ mệnh. Các chùa có thể sản xuất bùa hộ mệnh để bán hoặc cho thuê, với giá vài trăm tới hàng triệu baht mỗi chiếc, giúp thu về hàng tỷ USD mỗi năm.

Ngoài những khoản tiền trên, các chùa Thái Lan còn nhận được nguồn tài trợ đáng kể từ chính phủ cho ba mục đích chính, gồm cải tạo cơ sở vật chất, giáo dục kinh Phật hay truyền bá Phật giáo.

Dữ liệu từ Cục Ngân sách cho thấy từ năm 2013 đến 2019, nhà nước đã chi trung bình 92,4 triệu USD mỗi năm cho các khoản trợ cấp chùa, với mức chi tiêu lên tới 144 triệu USD vào giai đoạn 2016-2017.

Những yếu tố này giúp các chùa dần tích lũy nguồn tiền lớn, nhưng trên nguyên tắc, sư trụ trì không được phép tự quyết chi tiêu những khoản lớn hơn 90.000 baht (gần 2.800 USD), mà phải xin cấp trên phê duyệt.

Hội đồng Tăng già Tối cao (SSC) năm 2014 đặt ra tiêu chí và thẩm quyền phê duyệt chi tiêu của nhà chùa, quy định những khoản chi trên 15.400 USD phải được SSC phê duyệt.

Tuy nhiên, những quy định trên khó áp dụng trong thực tế do thiếu hệ thống kế toán tiêu chuẩn và không có cơ chế kiểm toán đạt chuẩn quốc tế. Do vậy, phần lớn nguồn tiền thu về sẽ được gửi vào ngân hàng, sinh lãi kép qua nhiều năm và tích lũy thành khối tài sản hơn 11 tỷ USD, tương đương với GDP danh nghĩa của một số quốc gia nhỏ.

Các chùa Thái Lan nắm giữ nguồn tiền lớn như vậy nhưng cơ chế quản lý tài chính lại còn nhiều lỗ hổng, theo báo cáo mới đây của TDRI. Báo cáo cảnh báo việc thiếu cơ chế giám sát và minh bạch nguồn tiền này đã tạo cơ hội cho các nhà sư của hành vi tham nhũng và rửa tiền, làm xói mòn lòng tin của công chúng vào Phật giáo.

TDRI năm 2023 đã viện dẫn một số vụ án nổi cộm, trong đó có bê bối "tiền hoa hồng quỹ bảo trì chùa" trong giai đoạn 2014-2018. Cơ quan điều tra lúc bấy giờ đã vạch trần hành vi tham nhũng của các quan chức thuộc Văn phòng Phật giáo Quốc gia (NOB) khi biển thủ hơn 8 triệu USD bằng cách yêu cầu các ngôi chùa chi tiền lại quả cho những khoản trợ cấp nhà nước họ nhận được.

Một bê bối đáng chú ý khác là vụ thượng tọa Nen Kham, người đã kêu gọi tín đồ quyên góp để xây tượng Phật ngọc và bệnh viện, nhưng lại dùng số tiền đó để tiêu xài cá nhân, hay vụ cựu trụ trì chùa Wat Rai Khing bị cáo buộc biển thủ hơn 9 triệu USD từ tài khoản ngân hàng của chùa để đánh bạc trực tuyến.

Những sự việc trên đã làm dấy lên lo ngại rộng rãi về việc nhà chùa có thể bị lợi dụng như bình phong cho các hành vi sai trái về tài chính.

Điều khiến công chúng Thái Lan lo ngại là quy trình phân bổ ngân sách cho các chùa thường thiếu minh bạch và dễ bị lạm dụng do không có cơ chế kiểm toán độc lập hay công khai thông tin.

Mặc dù luật pháp hiện hành yêu cầu các chùa nộp báo cáo thu chi hàng tháng cho văn phòng Phật giáo tỉnh, TDRI nhận thấy các tiêu chuẩn kế toán lại không đồng nhất. Hầu hết các chùa vẫn sử dụng sổ ghi quỹ tiền mặt mà không có đối chiếu hay phân loại hàng tháng phù hợp.

Ngoài ra, chưa đến một nửa số chùa nộp báo cáo tài chính đúng hạn và hầu như không có thông tin chi tiêu nào được kê khai, như dán thông báo trong khuôn viên chùa hoặc đăng tải trên trang web chính thức.

Giới chức Thái Lan cũng thiếu nhân sự có chuyên môn về giám sát tài chính chùa chiền, trong khi năng lực giám sát của NOB bị đánh giá là yếu kém. Quyền lực vẫn tập trung trong tay trụ trì và các ngôi chùa thường phản đối những biện pháp cải cách.

TDRI đã kêu gọi chính phủ thực hiện các biện pháp khẩn cấp nhằm tăng cường minh bạch về tài chính tại các tổ chức tôn giáo, đồng thời khôi phục niềm tin của công chúng vào công tác quản lý tài chính chùa chiền. Theo họ, nếu không có cơ chế kiểm soát, giám sát ngân quỹ của các chùa một cách hiệu quả, những bê bối tình tiền như vụ Cô Golf sẽ có nguy cơ tái diễn.

Vũ Hoàng (Theo Bangkok Post, National Thailand, AFP, Reuters)