************

Trung Quốc huy động thêm hơn 300 tỷ đô la để cứu nguy kinh tế

Sáng ngày 12/10/2024 bộ trưởng Tài Chính Trung Quốc Lam Phật An (Lan Fo’An) thông báo đẩy mạnh việc sử dụng công trái phiếu để hỗ trợ thị trường bất động sản và bổ sung vốn cho các ngân hàng. Theo giới quan sát, thông điệp chính ở đây là Bắc Kinh sẵn sàng can thiệp ở quy mô lớn đế cứu nguy kinh tế, nhưng cũng có thể hiểu là nền kinh tế thứ nhì toàn cầu đang gặp khó khăn và chính quyền trung ương gấp rút bơm thêm tiền để cứu vãn mục tiêu tăng trưởng 5 % trong năm nay.

Thông tín viên RFI từ Bắc Kinh Cléa Broadhurst cho biết cụ thể những biện pháp hỗ trợ kinh tế Trung Quốc vừa được thông báo:

« Tuyên bố chính ở đây là Trung Quốc sẵn sàng tăng thâm hụt ngân sách. Trong ba tháng sắp tới, chính phủ huy động 2.300 tỷ nhân dân tệ - tức là hơn 320 tỷ đô la Mỹ, dưới dạng phát hành công trái phiếu đặc biệt để hỗ trợ các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng và kích thích đầu tư.

Các biện pháp này nhằm khuyến khích các chính quyền địa phương can thiệp nhiều hơn nữa, phát hành thêm công trái để giải quyết bớt nợ nần và nhất là để mua lại những căn hộ đã xây nhưng vẫn chưa có chủ. Tuy nhiên ở cấp địa phương, giới chức trách thận trọng trước việc tung tiền ra để mua lại những căn hộ đã xây, vì e rằng, làm như vậy giá nhà đất lại càng sụt giảm mạnh và qua đó đầu tư vào địa ốc không còn có lời.

Ngoài ra, cùng trong ngày hôm nay, các ngân hàng lớn của Trung Quốc vừa thông báo, kể từ ngày 25/10 sắp tới sẽ cắt giảm lãi suất tín dụng địa ốc.

Tất cả các biện pháp nói trên nhằm tạo ổn định cho kinh tế của Trung Quốc, vốn vẫn đang hướng tới mục tiêu 5 % tăng trưởng trong năm nay. Theo giới phân tích, Trung Quốc cần ban hành những biện pháp cải tổ sâu rộng hơn nữa để giải quyết những vấn đề cơ bản như là nợ nần chồng chất trong lĩnh vực địa ốc hay tiêu thụ nội địa yếu kém ». 

***********

Pháo kích vào căn cứ của Lực lượng Liên Hiệp Quốc tại Liban, Israel bị quốc tế chỉ trích mạnh mẽ

Cộng đồng quốc tế lên án Israel pháo kích vào căn cứ của lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc FINUL, tại nam Liban, làm 4 lính Mũ Xanh bị thương trong hai ngày qua. Theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc, trong 48 giờ qua, quân đội Israel đã hai lần nhắm vào căn cứ của lực lượng Liên Hiệp Quốc làm 2 quân nhân người Sri Lanka và hai người Indonesia bị thương.

Hôm qua, 11/10/2024, khi được hỏi Mỹ có yêu cầu Israel ngừng nhắm vào căn cứ của lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc hay không, tổng thống Biden trả lời « đương nhiên là có » nhưng không đi sâu vào chi tiết. Paris triệu đại sứ Israel lên để phản đối và cảnh báo Pháp sẽ « không chấp nhận » để cơ sở của FINUL lại bị pháo kích. Dự hội nghị tại Chypre quy tụ các nước trong Liên Hiệp Châu Âu chung quanh Địa Trung Hải tổng thống Macron nhắc lại kêu gọi ngừng cung cấp vũ khí cho Israel để tấn công vào dải Gaza và lãnh thổ Liban. Pháp, Ý và Tây Ban Nha trong một thông cáo chung kêu gọi « ngừng ngay lập tức những vụ tấn công không chính đáng ».

10 thành viên không thường trực của Hội Đồng Bảo An bày tỏ « quan ngại sâu sắc » sau hai đợt pháo kích tại miền nam Liban làm 4 quân nhân của lực lượng FINUL bị thương. Các quốc gia này xem đây là một sự « vi phạm nghiêm trọng » về mặt nhân đạo.

Hãng tin Pháp AFP cho biết, đáp trả những chỉ trích của cộng đồng quốc tế, Israel biện minh hai đợt pháo kích ở nam Liban trong 48 giờ qua do đã « định vị được những mối nguy hiểm » « gần cơ sở của lực lượng FINUL », và chính lực lượng Hezbollah –Liban mới là bên « cố tình » đặt lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc trong tình thế « nguy hiểm ». Tuy nhiên Israel thông báo sẽ cho mở điều tra về « những gì đã xảy ra » trong vụ 4 quân nhân của lực lượng FINUL bị thương. 

Nhân viên y tế trả giá đắt

Về phía Liban, chiều qua chính quyền Beyrouth thông báo hai người lính thiệt mạng ở khu vực nam Liban. Không chỉ có các quân nhân bị nhắm tới. Tổ Chức Y Tế Thế Giới báo động, nhân viên y tế cũng đang phải trả giá đắt từ khi Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhắm vào Liban.

Jérémie Lanche, thông tín viên đài RFI từ trụ sở Tổ Chức Y Tế Thế Giới tại Genève, Thụy Sĩ tường trình :

Theo tính toán của Tổ Chức Y Tế Thế Giới, từ ngày 17/09, thời điểm hàng loạt máy nhắn tin của Hezbollah bị phát nổ, quân đội Israel đã tiến hành 18 vụ tấn công nhắm vào các cơ sở hay nhân viên y tế, làm 72 người thiệt mạng và khoảng 40 người bị thương. Tương tự như ở dải Gaza, hệ quả kèm theo là các bệnh viện vốn đã hoạt động trong hoàn cảnh rất khó khăn lại càng không thể hoạt động một cách bình thường.

Ông Christian Lindmeier, phát ngôn viên của Tổ Chức Y Tế Thế Giới cho biết : Tại khu vực nam Liban, có 96 trung tâm y tế đã phải đóng cửa do các đợt oanh kích. Năm bệnh viện bị thiệt hại và không còn có thể hoạt động, bốn bệnh viện khác phải đưa một số bệnh nhân đi nơi khác, kể cả những người đang phải lọc thận hay đang được điều trị ung thư.

Còn tại Gaza tình hình gần như là vẫn như thế. Các đoàn xe của Tổ Chức Y Tế Thế Giới gần như lúc nào cũng bị các giới chức Israel từ chối cho vào sau nhiều giờ đồng hồ chờ đợi ở các cửa khẩu. Trong khi đó thì nhân viên y tế và nhân đạo được lệnh sơ tán. Chiến dịch tiêm chủng chống bại liệt  sẽ phải được khởi động lại vào thứ Hai này ở Gaza nhưng Tổ Chức Y Tế Thế Giới đánh giá khó mà hoàn thành nhiệm vụ. Trong khi đó chiến sự gia tăng trở lại ở bắc Gaza.

***********

Tổng thống Volodymyr Zelensky muốn chiến tranh Ukraina chấm dứt vào năm 2025

Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky tuyên bố muốn chấm dứt chiến tranh với Nga vào năm 2025. Phát biểu trên của nguyên thủ Ukraina được đưa ra hôm qua 11/10/2024 trong cuộc găp với thủ tướng Đức Olaf Scholz tại Berlin, chặng dừng cuối trong vòng công du các nước đồng minh Tây Âu.

Theo AFP, hôm qua, thủ tướng Đức trấn an Kiev về sự ủng hộ không suy giảm của Berlin, để tìm kiếm « một nền hòa bình công bằng và bền vững cho Ukraina », đồng thời khẳng định các nước đồng minh của Ukraina sẽ không chấp nhận « hòa bình do Nga áp đặt ». Berlin cũng công bố một khoản viện trợ bổ sung để giúp Ukraina sửa chữa cơ sở hạ tầng bị tàn phá do chiến tranh. Từ khi chiến tranh Ukraina nổ ra hồi cuối tháng 02/2022, Đức là nước viện trợ cho Kiev nhiều thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ.

Từ Berlin, thông tín viên Pascal Thibaut cho biết thêm thông tin :

« Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky hy vọng cuộc chiến giữa đất nước ông và nước Nga sẽ kết thúc vào năm tới. Đây là những gì mà tổng thống Ukraina tuyên bố khi bắt đầu cuộc gặp với thủ tướng Đức Olaf Scholz. Chặng dừng chân ở Đức trong vòng công du châu Âu lần này cũng là nhằm trình bày kế hoạch hòa bình do Kiev soạn thảo, đồng thời cũng là để nhắc lại các yêu cầu mà ông Zelensky thường xuyên đưa ra với chính quyền Đức về việc cung cấp cho Kiev các tên lửa tầm xa. Đây là quyết định mà thủ tướng Olaf Scholz cho đến nay vẫn từ chối  vì lo ngại xung đột leo thang.

Thủ tướng Đức đã cố gắng trấn an tổng thống Ukraina, trong lúc viện trợ quân sự song phương từ Đức cho Ukraina sẽ giảm một nửa vào năm tới. Olaf Scholz nói : « Ukraina có thể tin tưởng vào sự trợ giúp của chúng tôi. Thông điệp mà chúng tôi gửi đến ông Putin là rất rõ ràng : Một cuộc chiến tiêu hao sẽ không mang lại kết quả. Sự ủng hộ của chúng tôi dành cho Ukraina sẽ không suy giảm ».

Thủ tướng Olaf Scholz thông báo một khoản viện trợ ngắn hạn trị giá 170 triệu  euro để giúp Ukraina sửa chữa cơ sở hạ tầng bị hư hại. Thủ tướng Đức cũng đề cập đến gói viện trợ quân sự bổ sung trị giá 1,4 tỷ euro trong năm nay, cùng với các nước Bỉ, Đan Mạch và Na Uy. Ngoài ra là khoản 600 triệu euro mà chính quyền Đức đã thông báo mới đây

***********

TIN TỔNG HỢP

---

**********

Ukraina, những thành công thầm lặng của ngoại giao Vatican

Mở ra các tờ báo chí Paris ngày 11/10/2024, độc giả chóng mặt với những con số trong các bài bài phân tích về dự luật ngân sách của Pháp năm 2025 vừa được thủ tướng Michel Barnier công bố. Về thời sự quốc tế, Ukraina và Israel tiếp tục là những chủ đề lấn át hết những khu vực còn lại trên thế giới. Tin văn hóa và thể thao, Han Kang giải Nobel Văn Học đầu tiên của Hàn Quốc và tay vợt người Tây Ban Nha Rafael Nadal giải nghệ là hai nhân vật trong ngày.  

Đúng vào ngày Giáo hoàng tiếp tổng thống Ukraina, báo công giáo La Croix nói đến một nền ngoại giao của tòa thánh Vatican « thầm lặng mà hiệu quả, nhất là trong lĩnh vực nhân đạo ». Đâu là những hồ sơ chính trong trong cuộc tiếp xúc lần thứ ba giữa tổng thống Volodymyr Zelensky và giáo hoàng Phanxicô từ khi Ukraina bị Nga xâm chiếm ?

Một nguồn tin từ phía Ukraina được tờ báo trích dẫn nhắc lại trong gần ba năm qua, Kiev thận trọng trước những nỗ lực của Giáo Hội Roma tìm kiếm « một giải pháp chính trị ». Trong mắt nhà sử học Antoine Nivière, đại học Lorraine (miền đông nước Pháp), vì muốn đóng vai trò trung gian, tức là có thể đối thoại với tất cả các bên, giáo hoàng Phanxicô tránh làm phật lòng nước Nga. Điều đó khiến công luận Ukraina bất bình …

Hiệu quả cụ thể từ chính sách ngoại giao thầm lặng

Đúng là Tòa Thánh không thành công vãn hồi hòa bình cho Ukraina, nhưng xét cho cùng, những sáng kiến hòa giải của Trung Quốc chẳng hạn cũng đã thất bại. Điều đó không cấm cản « Ukraina luôn là trọng tâm trong chính sách đối ngoại của Vatican ». Nhưng giáo hoàng tập trung nỗ lực vào vế nhân đạo và đã gặt hái được khá nhiều « thành công cụ thể ».

Tháng 6/2023 sứ giả của giáo hoàng là hồng y Matteo Zuppi đã đến Kiev, rồi Matxcơva trước khi lên đường sang Washington và Bắc Kinh. Mục tiêu vòng công tác này là để chuẩn bị cho các chương trình trao đổi tù binh và đưa trẻ em Ukraina bị Nga bắt giữ trở về với gia đình : 388 trẻ em được « thả » qua nhiều « trung gian », trong đó có tiếng nói của Tòa Thánh.

Tháng 6/2024 trong một đợt trao trả tù nhân giữa hai bên tham chiến,    đích thân tổng thống Zelensky gọi điện cảm ơn Vatican. Cuối tháng 7/2024 ngoại trưởng của Giáo Hội Roma, hồng y Pietro Parolin đã trở lại Ukraina và đã tiếp đại diện của các giới chức tôn giáo vào dân sự Ukraina. Họp qua cầu truyền hình với các giới chức Nga hôm 16/09/2024 hồng y Parolin một lần nữa kêu gọi Matxcơva thả các tù nhân chiến tranh.

Cũng La Croix trong bài xã luận ghi nhận : « Vào lúc viễn cảnh hòa bình còn là điều bất khả, những hoạt động thầm lặng của Vatican cho phép đem lại một chút hy vọng. Giáo hoàng Phanxicô, một tiếng nói cá biệt, kiên trì kêu gọi hòa bình góp phần đem lại hy vọng » cho Ukraina.

Ukraina nhắm vào quyền lợi của Nga ở châu Phi

Về phần Volodymyr Zelensky, ông đang đôn đáo vận động các đối tác châu Âu cho « kế hoạch giành chiến thắng ». Trên chiến trường thì quân đội Ukraina « thua xiểng niểng » ở Toretsk, ở Vouledar , Marinka, Avdiivka … từ đầu năm đến nay. Le Figaro ghi nhận đội quân của Kiev phải lùi bước nhưng bắt đối phương trả giá đắt cho mỗi tấc đất chiếm được trên lãnh thổ Ukraina. Nhưng trong lúc bị quân Nga bao vây thì Ukraina bắt Matxcơva phải chia trí bằng cách « kín đáo » can thiệp vào Mali và một số quốc gia châu Phi khác, bởi đây là những mảnh đất màu mỡ Nga đang nhắm tới.

Bài báo trên Le Monde mang tựa đề ngắn gọn « Kiev kín đáo giúp phe nổi dậy ở Mali ». Phe nổi dậy ở Mali mang tên CSP thường xuyên sử dụng drone do Ukraina chế tạo để tấn công vào các cơ sở của tập đoàn quân sự đang cầm quyền tại Bamako.

Trong vụ tấn công hôm 04/10/2024 CSP dùng drone của Ukraina để thả thuốc nổ xuống căn cứu quân sự Goudam, nơi lực lượng Wagner của Nga đang đồn trú. Nhiều vụ tương tự cũng đã xảy ra trong những tháng gần đây. Phát ngôn viên tình báo quân sự Ukraina không che đậy mối hợp tác với phe nổi dậy ở Mali, CSP.  

Le Monde tiết lộ : từ khi bị Nga xâm lược, Ukraina tìm mọi cách làm suy yếu đối phương, và đã tính tới việc « nhắm vào những lợi ích của Nga ở bất cứ nơi nào » trên thế giới. Năm 2023 Kiev đã « kín đáo tiến hành một số chiến dịch » tại Soudan, nơi mà lực lượng bán quân sự Wagner hoành hành. Cũng ngay từ 2023 Ukraina đã nhắm tới Mali, một nhịp cầu của Nga ở Châu Phi. Nhưng phải đợi đến đầu 2024 Kiev mới có thể thực hiện kế hoạch này. Hai đồng tác giả bài báo trên tờ Le Monde kết luận : Ukraina yểm trợ phe nổi dậy ở Mali đặt chính quyền quân sự Bamako trong thế bất an. Nhưng nếu như CSP được trang bị drone của Ukraina thì lực lượng Wagner đóng tại Mali được Nga cung cấp drone tự sát.

Thương mại quốc tế : Châu Á hưởng lợi

Sau đại dịch Covid, các hoạt động mậu dịch đã phục hồi. Châu Âu là một ngoại lệ. Theo báo cáo mới của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới, trao đổi mậu dịch toàn cầu trong năm nay tăng 2,7 %. Châu Á là khu vực năng động nhất.

Kinh tế trưởng của Tổ Chức Thương Mại Thế Giới Ralph Ossa ghi nhận, « về khối lượng, xuất khẩu của các nước châu Á tăng nhanh hơn bất kỳ một khu vực nào khác trên thế giới », tăng 7,4 %.

Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc đã « có những bướt nhẩy vọt ».  Về nhập khẩu, kim ngạch chung trong khu vực tăng 4,3 %. Les Echos lưu ý, nhập khẩu của Việt Nam, Singapore, Malaysia và Ấn Độ tăng mạnh. Điều đó cho thấy các quốc gia này đóng vai trò « trung gian » trong chuỗi cung ứng toàn cầu vào thời điểm mà toàn cảnh địa chính trị đang bị chia rẽ hơn bao giờ hết và căng thẳng Mỹ -Trung gia tăng. Nhập khẩu vào Việt Nam tăng 18 % trong 7 tháng đầu năm 2024 trong lúc xuất khẩu của Việt Nam tăng 16 %.

Dự luật ngân sách Pháp 2024 

Để tiết kiệm 60 tỷ euro cho năm tới nhằm giữ mức thâm thủng ngân sách là 5 % GDP, thủ tướng Michel Barnier bắt buộc phải vừa tăng thuế vừa cắt giảm chi tiêu. Vấn đề xoay quanh hai câu hỏi : Ai phải đóng thêm thuế và ai bị ảnh hưởng vì các biện pháp cắt giảm chi tiêu ?

Trình bày dự luật ngân sách của Pháp cho năm tới, ông Barnier quyết định giảm 40 tỷ euro các khoản chi tiêu và tăng 20 tỷ thuế. Libération qua hai biểu đồ trình bày ngắn gọn : Trên 20 tỷ tiền thuế chính phủ muốn thu vào năm tới, các doanh nghiệp phải chịu 14 tỷ, 6 tỷ còn lại là thuế thu từ các hộ gia đình có thu nhập trên 500.000 euro một năm. Cùng lúc nội các Barnier cắt giảm 40 tỷ euro các khoản chi tiêu công cộng và tác động từ việc cắt giảm này ảnh hưởng đến mọi tầng lớp trong xã hội. Thí dụ như khi Pháp dự trù tiết kiệm 10 tỷ euro của các quỹ an sinh xã hội (tiền lương hưu, trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp y tế …), chương trình thắt lưng buộc bụng này ảnh hưởng đến « Cuộc sống hàng ngày của hàng triệu hộ gia đình và doanh nghiệp » như nhận định của tờ báo thiên tả Libération.

Theo quan điểm của tờ báo thân hữu Le Figaro thì dường như những nhát kéo cắt giảm chi tiêu để lấy lại cân bằng trong cán cân chi –thu của nhà nước là chưa đủ  

Nhật báo Les Echos mà phần lớn các độc giả là trong giới tài chính và các doanh nhân đã trở lại với « dự luật ngân sách 2025 » của nước Pháp. Tờ báo này tìm cách trả lời câu hỏi « Có những thay đổi nào đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp trong chính sách thuế khóa » vào năm tới ?  Les Echos đặc biệt quan tâm đến hai lĩnh vực : chính phủ Barnier không thân thiện với các nhà sản xuất xe hơi khi dự trù tăng thuế đánh vào một số loại xe gây ô nhiễm môi trường đồng thời giảm trợ cấp cho những người muốn mua ô tô điện. Trong tiến trình chuyển đổi sang một nền kinh tế xanh, Paris có vẻ như đang quên dần mục tiêu cấp bách này. Tờ  báo nói đến một « sự thụt lùi ở mọi cấp ».

Han Kang, niềm tự hào của văn học Hàn Quốc

Báo chí Paris trong ngày chú ý nhiều đến nhà văn nữ người Hàn Quốc, Han Kang, giải Nobel Văn Học 2024 : « Han Kang một nhà văn nữ bị cuộc thảm sát ở Gwangju (tháng 5/1980) ám ảnh » Libération ghi nhận. Sinh năm 1970 ở chính nơi phong trào sinh viên chống lại chế độ độc tài quân sự đã bị đàn áp đẫm máu Han Kang đã đưa sự kiện lịch sử này vào văn chương. Bằng những ẩn dụ, vụ thảm sát năm 1980 luôn ẩn hiện trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của bà từ Người phụ nữ ăn chay (năm 2007), Gió thổi, đi thôi (2010) cho đến Người đang đến (2016). Trong tác phẩm này, nhân vật chính là Tongho vẫn lang thang đi tìm một người bạn bị mất tích sau cuộc nổi dậy ở Gwangju.

Nhật báo La Croix nhắc lại trước giải Nobel Văn Học 2024 Han Kang từng nhận giải văn học Pháp Prix Medicis 2023 ở hạng mục dành cho các nhà văn nước ngoài nhờ tiểu thuyết Đừng nói tạm biệt, mà trong đó Han Kang nhắc đến cuộc nổi dậy hồi năm 1948 trên đảo Jeju, 30.000 thường dân bị sát hại vì họ là những người « cộng sản ».

Han Kang và giải Nobel Văn Học đầu tiên dành cho xứ Hàn, là bằng chứng mới nhất cho thấy « hào quang văn hóa » của quốc gia đông Á này không còn biên giới. Sau điện ảnh, ca nhạc phim dài nhiều tập, đến lượt văn học Hàn Quốc chinh phục thế giới.  

Rafael Nadal, một thời đại đã qua

Tay vợt Tây Ban Nha chính thức thông báo giải nghệ gây nên một trận sóng thần trong giới hâm mô quần vợt thế giới. Trang nhất báo thể thao L’Equipe đăng bức ảnh lớn của Nadal và chơi chữ : « Và Trái Đất ngừng quay » bởi Nadal là ông vua sân đất nện. Le Figaro dành hai trang lớn cho một « huyền thoại » 14 lần vô địch trên sân đất nện Roland Garros, 22 giải Grand Slam, 209 tuần lễ đứng hạng 1 trong bảng xếp hạng ATP và 1080 bàn thắng trong các trận đấu … Cũng l’Equipe nhắc lại câu nói bất hủ của một huyền thoại quần vợt khác là Novak Djokovic : « Hàng triệu, triệu đưa trẻ trên thế giới đã cầm vợt chỉ vì hiệu ứng Nadal ». Điều dễ hiểu khi giới hâm mộ hay tin Rafael giải nghệ đã không ít người nhỏ một giọt nước mắt và nhủ thầm « lịch sử quần vợt quốc tế vừa khép lại một thời kỳ vàng son ».

**********

***********

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Antony Blinken ngày 11/10 nói với các lãnh đạo Đông Nam Á tại một cuộc họp thượng đỉnh thường niên rằng Hoa Kỳ lo ngại về các hoạt động “ngày càng nguy hiểm và phi pháp” của Trung Quốc ở Biển Đông và cam kết Hoa Kỳ sẽ tiếp tục duy trì quyền tự do hàng hải trên tuyến đường thương mại quan trọng này.

Cuộc họp của Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á gồm 10 nước thành viên với ông Blinken diễn ra sau một loạt các cuộc đối đầu dữ dội trên biển giữa Trung Quốc và các thành viên ASEAN là Philippines và Việt Nam, làm dấy lên lo ngại rằng các hành động ngày càng quyết đoán của Trung Quốc trên các tuyến đường thủy có thể leo thang thành một cuộc xung đột toàn diện.

Trung Quốc, quốc gia tuyên bố chủ quyền gần như toàn bộ vùng biển này, có các tuyên bố chủ quyền chồng lấn với các thành viên ASEAN là Việt Nam, Philippines, Malaysia và Brunei, cũng như Đài Loan. Khoảng một phần ba thương mại toàn cầu đi qua vùng biển này, nơi cũng giàu trữ lượng cá, khí đốt và dầu mỏ.

Bắc Kinh đã từ chối công nhận phán quyết trọng tài quốc tế năm 2016 của một tòa án trực thuộc Liên hiệp quốc tại The Hague, trong đó tuyên bố vô hiệu hóa các yêu sách bành trướng của Bắc Kinh. Trung Quốc đã xây dựng và quân sự hóa các đảo mà họ kiểm soát.

“Chúng tôi rất quan ngại về các hoạt động ngày càng nguy hiểm và phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông, gây thương tích cho người dân, gây hại cho tàu thuyền của các quốc gia ASEAN và trái ngược với các cam kết giải quyết tranh chấp một cách hòa bình”, Ngoại trưởng Mỹ, đại diện cho Tổng thống Joe Biden, nói trong bài phát biểu khai mạc tại hội nghị thượng đỉnh Hoa Kỳ-ASEAN. “Hoa Kỳ sẽ tiếp tục ủng hộ quyền tự do hàng hải và quyền tự do hàng không ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.”

Hoa Kỳ không có yêu sách nào ở Biển Đông nhưng đã triển khai các tàu hải quân và máy bay chiến đấu để tuần tra vùng biển này nhằm thách thức các yêu sách của Trung Quốc.

Các tàu của Trung Quốc và Philippines đã nhiều lần đụng độ trong năm nay. Tuần trước, Việt Nam cho biết lực lượng Trung Quốc đã tấn công ngư dân của Việt Nam ở vùng biển tranh chấp. Trung Quốc cũng đã điều tàu tuần tra đến các khu vực mà Indonesia và Malaysia tuyên bố là vùng đặc quyền kinh tế.

Hoa Kỳ đã nhiều lần cảnh báo rằng họ có nghĩa vụ bảo vệ Philippines — đồng minh hiệp ước lâu đời nhất của Mỹ ở châu Á — nếu lực lượng, tàu hoặc máy bay Philippines bị tấn công vũ trang, bao gồm cả ở Biển Đông.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã phàn nàn với các nhà lãnh đạo tại hội nghị thượng đỉnh hôm 10/10 rằng đất nước của ông “tiếp tục phải chịu sự quấy rối và đe dọa” của Trung Quốc. Ông nói “thật đáng tiếc khi tình hình chung ở Biển Đông vẫn căng thẳng và không thay đổi” do các hành động của Trung Quốc, mà ông cho là vi phạm luật pháp quốc tế. Ông kêu gọi các cuộc đàm phán ASEAN-Trung Quốc về một bộ quy tắc ứng xử để quản lý Biển Đông phải khẩn trương hơn.

Đầu tuần này, nhà lãnh đạo Singapore Lawrence Wong đã cảnh báo về “rủi ro thực sự của một vụ tai nạn leo thang thành xung đột” nếu tranh chấp trên biển không được giải quyết.

Malaysia, nước sẽ đảm nhiệm chức chủ tịch luân phiên ASEAN vào năm tới, dự kiến sẽ thúc đẩy các cuộc đàm phán về bộ quy tắc ứng xử. Các quan chức đã nhất trí cố gắng hoàn thành bộ quy tắc vào năm 2026, nhưng các cuộc đàm phán đã bị cản trở bởi các vấn đề khó khăn bao gồm bất đồng về việc liệu hiệp ước có nên mang tính ràng buộc hay không.

Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tỏ ra thách thức trong các cuộc đàm phán hôm 10/10. Ông gọi Biển Đông là “ngôi nhà chung” nhưng lặp lại lời khẳng định của Trung Quốc rằng họ chỉ bảo vệ các quyền chủ quyền của mình, các quan chức cho biết. Ông Lý cũng đổ lỗi cho sự can thiệp của “các thế lực bên ngoài” tìm cách “đưa xung đột khối và xung đột địa chính trị vào châu Á”. Ông Lý không nêu tên các thế lực nước ngoài, nhưng Trung Quốc trước đó đã cảnh báo Hoa Kỳ chớ nên can thiệp vào các tranh chấp lãnh thổ của khu vực.

Trong một thông điệp cứng rắn khác gửi đến Trung Quốc, Ngoại trưởng Mỹ nói Hoa Kỳ tin rằng “điều quan trọng là phải duy trì cam kết chung của chúng ta nhằm bảo vệ sự ổn định trên Eo biển Đài Loan”. Trung Quốc tuyên bố hòn đảo tự trị Đài Loan là lãnh thổ của riêng mình và tức giận khi các quốc gia khác tuần tra vùng biển ngăn cách giữa Trung Quốc với Đài Loan.

Ông Blinken cũng đã tham dự Hội nghị thượng đỉnh Đông Á gồm 18 quốc gia, cùng với thủ tướng Trung Quốc, Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov và các nhà lãnh đạo từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Úc và New Zealand.

ASEAN đã hành động thận trọng trong tranh chấp trên biển với Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của khối và là nhà đầu tư lớn thứ ba của khối. ASEAN không làm hỏng quan hệ thương mại, với hai bên tập trung vào việc mở rộng khu vực thương mại tự do bao phủ thị trường 2 tỷ người.

Ông Blinken cho biết các cuộc đàm phán thượng đỉnh ASEAN hàng năm là một nền tảng để giải quyết các thách thức chung khác bao gồm nội chiến ở Myanmar, “hành vi gây bất ổn” của Triều Tiên và hành động xâm lược chiến tranh của Nga ở Ukraine. Ông khẳng định Hoa Kỳ vẫn là nhà đầu tư nước ngoài hàng đầu trong khu vực và đặt mục tiêu tăng cường quan hệ đối tác với ASEAN
*********

**********

Tập trung vào kinh tế, thương mại

Sau khi tham dự hội nghị cấp cao ASEAN tại Lào, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường sẽ tới Hà Nội vào ngày 12/10 để thăm chính thức theo lời mời của Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính. Tại Hà Nội, ông dự kiến sẽ gặp các lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam và các cuộc thảo luận dự kiến sẽ tập trung vào hợp tác kinh tế thương mại.

Chuyến thăm của ông Lý, bao gồm các cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, được truyền thông Việt Nam mô tả sẽ là “những cuộc thảo luận sâu về những biện pháp nhằm tiếp tục triển khai hiệu quả nhận thức chung đạt được giữa lãnh đạo cấp cao nhất của hai nước, củng cố hơn nữa tin cậy chính trị”.

Đây là chuyến đi đầu tiên của Thủ tướng Lý tới Việt Nam kể từ khi ông nhậm chức vào tháng 3 năm ngoái.

“Chuyến thăm này có lẽ là sẽ cụ thể hóa những cam kết mà Việt Nam đã ký với Trung Quốc trong chuyến thăm hồi năm ngoái của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Việt Nam”, ông Hùng dự báo.

Hôm 11/10, theo nguồn tin của Reuters, Việt Nam và Trung Quốc dự kiến sẽ ký các hiệp định mới, trong đó có các thỏa thuận thúc đẩy liên kết đường sắt và mua bán nông sản trong khuôn khổ chuyến thăm của Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tới Hà Nội.

Tuyến đường chính này hiện dựa trên đường tàu nối Côn Minh, thủ phủ tỉnh Vân Nam, miền nam Trung Quốc, với thủ đô Hà Nội và thành phố cảng Hải Phòng của Việt Nam. Ngoài tuyến đường sắt Côn Minh-Hải Phòng này, hai nước đang có kế hoạch nâng cấp một tuyến đường sắt khác từ tỉnh Quảng Tây đến Hà Nội, và một tuyến đường mới khả dĩ nối thành phố Thâm Quyến ở tỉnh Quảng Đông đến Hải Phòng, theo Reuters.

Liên kết đường sắt thông suốt là dấu hiệu của sự tin tưởng ngày càng tăng giữa hai nước và sẽ là cú hích cho giao thương và chuỗi cung ứng, khi ngày càng có nhiều hãng xưởng Trung Quốc chuyển một số hoạt động sản xuất cho xuất khẩu sang Việt Nam trong bối cảnh có căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Ông Lý trước đây từng giữ các chức vụ quan trọng ở một số khu vực phát triển của Trung Quốc như Giang Tô, Thượng Hải, đồng thời có nhiều kinh nghiệm về phát triển kinh tế nên có thể chia sẻ những kinh nghiệm này với các đối tác Việt Nam, từ đó thúc đẩy hơn nữa hợp tác toàn diện giữa hai bên trong lĩnh vực kinh tế và thương mại, trang Vietnam News dẫn lời Tiến sĩ Cheng Hanping, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam, thuộc Đại học Công nghệ Chiết Giang,Trung Quốc, cho biết hôm 11/10.

Ngăn Việt Nam quá gần với Mỹ, phương tây?

Giới quan sát cho rằng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của ông Tô Lâm, người đảm nhận chức tổng bí thư vào tháng 8, có vẻ dường như sẽ đưa đất nước gần đến Mỹ và phương Tây hơn là với Trung Quốc, và điều này có thể khiến Bắc Kinh phải dè chừng và muốn kéo Hà Nội gần về phía họ. Chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Lý cũng nhằm mục đích đó.

“Trong bối cảnh gần đây Việt Nam có những động thái ngoại giao quan trọng của Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước Tô Lâm sang Mỹ và một số quốc gia phương Tây khác đã khiến Trung Quốc có thái độ và cách đối xử đối với Việt Nam”, ông Lê Anh Hùng nhận định, cho rằng Thủ tướng Lý sang Việt Nam cũng nhằm tăng cường sự ảnh hưởng và cả sự răn đe của Bắc Kinh đối với Hà Nội.

Sau khi thực hiện chuyến công du đến Mỹ vào cuối tháng 9, ông Tô Lâm đến Ireland và sau đó đến Pháp vào đầu tuần này để ký kết nâng cấp quan hệ Việt Nam-Pháp lên tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện. Trước đó, ông Tô Lâm cũng đã thăm Trung Quốc, khẳng định Việt Nam “luôn coi trọng và ưu tiên hàng đầu” quan hệ ngoại giao với Trung Quốc.

Cũng với góc nhìn đó, nhà phân tích Nguyễn Khắc Giang thuộc Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore nói với kênh Channel News Asia (CNA) hôm 11/10 rằng chuyến thăm Việt Nam của ông Lý có ý “nghĩa quan trọng” khi hai đảng cộng sản tăng cường quan hệ mật thiết với nhau.

Ông Giang cũng phân tích rằng việc Hà Nội chính thức lên tiếng công khai trước quốc tế về vụ Trung Quốc đánh ngư dân vừa qua là một điều đáng lưu ý. “Tôi nghĩ đây có thể là một tín hiệu quan trọng cho thấy dưới sự lãnh đạo của ông Tô Lâm, Việt Nam có thể sẵn sàng hơn trong việc đối đầu với Trung Quốc”, ông Giang nói

************